Texts
Return to list
| edit | delete | Create a new
| Statistics
| ? Help
Jalovitsina Svetlana.
Kyykkä: 1990-luvun uuvvissuš tahi perinneh?
Source:
Oma mua. 2026. 04.11 (№ 43 (1833)). С. 4-5
Jalovitsina Svetlana
Kyykkä: 1990-luvun uuvvissuš tahi perinneh?
Karelian Proper
New written karelian
Vähän aikua takaperin šanat "kyykkä" ta "Kalevala" alettih kuuluo rinnakkah. Mintäh kävi näin? Mi yhistäy tämän pelin Kalevalan muah?
Eččimä vaštaušta täh kyšymykšeh ta piättimä kiäntyö entisien ta nykysien peluajien puoleh. Täššä on mitä myö šaima tietyä.
Mitein kaikki alko
Niin šanotun etnokulttuurielvyttämisen 1980–1990-luvulla Kalevalašša peruššettih Uhtua-šeura-kanšalaisjärještö (1991, myöhemmin Uhut-šeura). Šamah aikah šemmoni järještö ilmešty niise Šuomešša. Niijen välillä alko yhteistyö, kumpasešša kulttuurikontaktien lisäkši merkittävä rooli oli urheilušuunnalla.
Näyttäy šiltä, jotta šiih aikah Kalevalašša ei pelattu kyykkäh, vaikka šamantapaset pelit kuin "gorodki" oltih olomašša.
Uhut-šeuran jäšenet ta enši vuorošša šen johtaja Viktor Mihailovič Melentjev paikallisen ičehallitukšen Oiva Jurjevič Mäkelän ta toimehpanijakomitietan johtajan Gennadii Toivovič Kyllisen tuvella alettih ajatella kyykkäjoukon peruštamisešta.
Viktor Melentjev šiih aikah johti Venäjä–Šuomi -yštävyššeurua, kumpani toteutti projektija rajayhteistyön alalla. Viktor Mihailovič löysi ihmisen, kumpani šuatto tulla šen alottehen johtoh. Še oli Vladimir Denisov, kumpani kävi opaštumašša Helsinkin Kyykkä-liitošša ta šuurella innolla alko ruatua.
Enšimmäiset joukot
Enšimmäiseššä joukošša oltih Vladimir Denisov, Viktor Melentjev, Viktor Nikutjev, Dmitrii Saburov. Myöhemmin heih liityttih Gennadii Flippov, Anatolii Lesonen, Anatolii Nikonov, Vladimir Šilov. Erähät heistä niise esiinnyttih teatterissa, mi anto yhistyä teatterimatkoja urheiluohjelmah.
Peluajat, kumpaset kerrottih meilä omista vaikutelmista, koroššetah, jotta šuuri rooli matkojen järještämiseššä yštävyšvälien rajoissa kuulu piirin kulttuuriošašton johtajalla Nina Ivanovna Zubanovalla.
Kaččomatta enšikertaseh kokemattomuoh joukko rikeneh onnistu piäšömäh palkintopaikoilla ta tulomah voittajiksi kilpailuissa Šuomen Kuivajärveššä. Šamoin pelit mäntih "koissa": Kalevalašša, Vuokkiniemeššä, Jyškyjärveššä, Kiestinkissä. Kalevalašša enšin pelattih jalkapallokentällä piirtyän šitä oikiella tavalla.
Pakauttelun ošallistujien muisselmien mukah 1990-luvulla kilpailuh voi ošallistuo yli kymmenen joukkuo, vaikka niijen jäšenet toičči vaihuttih.
On mielenkiitoista, jotta enšimmäiset peluajat toičči tutuššuttih kyykkä-pelin varianttiloih "täššä ta nyt". Esimerkiksi, peluajat alettih opaštuo peluamah kyykkäh jiällä ihan pelikentällä ta kokonah hävitettih.
Naisien ošallistumini pelih oli mahollini, ka enšin ei ollun halukkahie. 2010-luvulla erähät kotikyläläiset alettih kiinnoštumah pelistä, opaššuttih šitä ta lähettih kilpailuih Suomussalmeh. Heijän enšimmäistä pelie kaunissettih kanšanpuvut, mi kummaššutti kaikkija. (2010–2011, Kyykkäret-joukko. Kyykkäret-tyttäret on šanaleikki).
Peli leventi omie rajoja
Enšimmäiset mailat tultih Kalevalah 1990-luvun alušša Šuomešta. Vehkehistä piettih šuurta huolta. Peluajat kerrottih, jotta ryhih oli šuunnattu luja isku ta ne ušein halettih. Jotta lujentua niitä paikalliset mahtimiehet juotettih niitä muovih. Nyt peluajat, kumpaset šiännöllisešti ošallissutah kilpailuh, tilatah ičellä individualisie pualikkoja.
Vuuvvešta 2013 Kalevalašša on erikoini kyykkäkenttä. Šen luatimisen idejan alkuhpanija on Vera Konstantinovna Ivanova, kumpani 2000-luvulla ruato pos’olkan hallinnon urheiluspesialistina ta ošallistu Kyykkäret-joukkoh. Kenttä ta šiih kuuluja pirtti vaiheittain rakennettih volont’orit ta eri projektien ošallistujat sponssorien avulla. Eri ihmiset näytettih kiinnoššušta pelih, šentäh tuli tarveh propagoija pelie eri tašoilla: piirissä, tašavallašša ta koko muašša.
Kalevalalaiset peluajat, eri kilpailujen voittajat vuuvvešta 2013 alettih viettyä työpajoja tašavallan piirilöissä, kurššija liikunnan opaštajilla Petroskoissa, Kontupohjašša, Segežašša, Aunukšešša, Belomorskissa, Kemissä ta muissa kaupunkiloissa. Oppituntija piettih Žanna Unovna Tikkanen – vuuvven 2017 muailman meštari joukkokilpailuissa ta Marina F’odorovna Lesonen. Šen jälkeh Karjalan ušeissa elinpaikoissa peruššettih joukot. Kyykkä leventi omie rajoja!
Otava ta Kičut
– Vet mih še mäni? Muailman tašolla. Jo šuau šuorittua urheilumeštarien normija kyykäššä. Täštä vuuvvešta. Ennein Venäjän kilpailuissa vain urheilun meštariehokkahat šuatih šuorittua. Äšen Piiterissä on Pualikkapeli-ammatti (P.F. Lesgaftilla nimitetty Liiikunnan, uheilun ta tervehyön kanšallini valtijoyliopisto), kerto Žanna Unovna.
Kyšymykšeh "Mit ihmisen puolet autetah pelie"? Žanna Tikkanen vaštasi:
– No miušta tuntuu, jotta pörrälläh olijie, aina tyytymättömie ta vihamielisie ihmisie kyykkä ei miellytä. Šiinä pitäy olla käršivällisenä, ahkerana, hellittämättömänä. Voit olla šentäh tämä peli šopiu karjalaisilla.
Peluajat haluttih koroštua omua karjalaista identitettie joukkojen nimien kautti.
– Kerran kyšyin Valentina Ivanovna Karakinalta, karjalan kielen spesialistilta, mitein meilä ois parempi nimittyä meijän joukkoja, jotta ne ois šivottu meijän aloveheh ta muuh. I vot miula vaššattih: "Nimittäkkyä iččie enši vuorošša "Otavakši" (naisjoukon nimi). Enšimmäiseššä Uhtuon lipušša oli še tähtitukku. Šiitä on Kičut-nimi (miešjoukon nimi). Karjalan kielellä "kičut" tarkottau hauvottuo nakrista. Pienet lapšet šyötih šitä makijaista. Vanhoina aikoina uhtuolaisie šanottih kičumaroiksi. Pelionni-nimi on peli- ta onni -šanoista. Šamoin meilä oli Lintuset-joukko. Šemmoni nimi oli Kalevalan enšimmäisellä päiväkojilla.
Pelin kakši varianttie
1990-luvulla peluajilla oli tärkietä levittyä pelie kalevalalaisien teini-ikäsien ta nuorien keškeh. Dmitrii Saburov muisteli:
– No Volod’alla (Denisovilla) oli huaveh. Hiän halusi, jotta pos’olkan joka ošašša ois ollun oma kyykkäkenttä: Likopiäššä, Zalambinošša, Iisakkalašša, Koirinojašša, Ryhjäššä. Šemmoisie pihakenttie, pihajoukkoja.
On mukava, jotta Viktor Melentjev piti ylioppilahan kenttäpäiväkirjua, kummaista hiän täytti, konša keräsi kanšanperintehen ainehistuo folkloristin Aleksandra Aleksandrovna Stepanovan joholla. Vuotena 1967 Viktor Mihailovič kirjutti šiih päiväkirjah pelin šiäntöjä kahešša variantissa. Yhteh niistä, kečkeräh, hiän iče pelasi lapšena Kalevalašša (vuoteh 1963 šuaten Uhtuošša).
A 1800-luvun lopušša matkuštaja Into Konrad Inha kirjutti šemmosen pelin olomašša ološta karjalaisissa kylissä.
Kalevalašta tovella tuli paikka, mistä kyykkä alko levitä 1900–2000-luvulla, ta vaikka nykysistä eläjistä vähä ken muistau pelattihko šiih aikasemmin, ka on harvinaisie ta äšen kirjallisie tovissukšie.
Kyykkä on viisahuš
Kyykkä ei ole vain pihapeli tahi urheilu. Še on kokonaini viisahuš, kumpani kehittäy šitkeyttä, käršivällisyttä, henken voimua, rauhallisutta. Še on keino yhistyä eri ikyä, šukupuolta ta ammattija olijie ihmisie. Še on yhteyš perinteheh ta istorijah, vaikka še katkesi erähäkši ajakši.
Himottau toivottua pelillä elämistä! Pihašša ta urheilukentällä! Harraššukšen ta muailman šuavutukšien urheilun muuvvošša!
Kyšymmä Kalevalan piirin eläjie kertomah omie muisselmie pelistä ta näyttämäh valokuvie, jotta lisätä niitä šen aikakirjah.
Ainehiston pohjalla on pakauttelut eri vuosien kyykkäpeluajien kera. Ne ollah Vera Ivanova, Anatolii Lesonen, Marina Lesonen, Viktor Melentjev, Anatolii Nikonov, Dmitrii Saburov, Žanna Tikkanen, Gennadii Filippov. Lämpimäšti kiitämmä heitä avušta! Peluajie pakauteltih Natalja Šaton ta Svetlana Jalovitsina, Meijän perintehet: ymmärtämini, omakšumini, uuvvistamini -projektin johtaja. Uhut-šeuran projektie toteutetah Karjalan tašavallan piämiehen granttišiätijön tuvella.
