Texts
Return to list
| edit | delete | Create a new
| history
| Statistics
| ? Help
Balakirev Nikolai.
STUANOVOINE. 2. Pyhänpiänä
genre: Novella
Source:
Balakirev N.M., Stuanovoine, 2012, p. 125–134
Balakirev Nikolai
STUANOVOINE. 2. Pyhänpiänä
Karelian Proper
New written Tver
Huomnekšella brihane kuulušti, kuin kenollou silittäy hänen piädä.
– Nouže, kalaniekka.
Ka tuattoš jo suakunke jogirandah läksi, –jalgeutti buabo vunukan.
Vas’a kompaštuači, šuoriečeldi i jo rabuači, bilo, uidie, da buaboh pietti:
– Kergiet, kergiet, vielä on aivoin.
Tuattoš šano, hyö ruvetah keräydymäh kylylöin luona.
Ota stolalda piiruada, vielä palavazet ollah.
Ka i maido kruuškašša.
Vas’a šöi pakšun juablokkašiämizen piiruan maijonke, fatti turbaččuzen i läksi duimah jogirandah.
Kylylöin luona jo issuttih šeiččimen kalaniekkua: ei šuurikkane mužikkane – San’a, surjoznoi i daže pattie, šilmin tagana händä kučuttih – F’okličča, hänen tuattoh, Mikolai, ammuin kuoli, a muamoh – pikkarane huonone akkane – F’okla oli elošša, ka San’ua i kučuttih F’okličakši; istu Miša i hänen svajakka Van’a Korelina, Saša-vellen Kol’a, ali toizeh rukah – But’a-Kol’a, Mokki Van’a, L’on’a – kaikin kolmen holostoit.
Kol’a Van’anke – urhakat i ruadamah, i toruamah, а L’on’a – tyyni, iänetöin briha, eli yksiin, tuattoh i muamoh kuoldih, a vellet i čikot linnoissa elettih.
Artelissa oli vielä yksi briha – nuorembi toizie, brigadiran Iivan-vellen poiga – Pet’a, kumbane viestin toi, što Kost’alan melličän laškietah.
Vas’a mäni tuaton luoh.
Že hänellä:
– Kunne šie lähet mužikoinke?
Ka, täššä, kylylöin kohašša, pyyvä ruakkuo da regäpappie kazilla varoin, niät, ka tuašša kazi istuu, jällesti šiula tuli.
– Teinke lähen, – upriamieči Vas’a, – A missiä Pet’u-diedo?
– Uidi koluo kaččomah.
Vanha lieni, ei lähe bulizomah.
Mäne i šie hänenke.
– En!
Mie teinke, – bullistu brihane.
– Nu, kuin mahat, raz himottau kinkut čiilahazilla poltua, – soglasieči Miša.
F’okličča kierräldi šilmillä artelin:
– Äijägo meidä on?
– Vähä!
Vuotamma vielä kodvazen.
Pidäis’ hot’ kahekšan suakkuo kerätä.
Kurikkua vielä čigarkaziin.
Mužikat oldih lämmin šuoriečennuot, hot’ i šiä oli hyvä: jogohizella piällä fufaika ili pinžakko nieglotuonke paijanke, vyötetyöt remenillä, piäššä kartussit, kepkat, kengitty vanhat t’opluhat libo oporkat.
Ei kerritty loppie kurindua, kun suakunke tuli kahekšaš.
Predalla, kuin i monilla toizilla mužikoilla, oli prozvišča.
Kyläššä prozviščatta ei voinun: monilla oldih yhenmuozet nimet, vain Van’ua oli nellä, kuinbua prozviščatta tiijuššat ken on ken; voičči, konešno, šanuo Peldo Iivanan Van’a.
Vanhemmat šanottih i täh rukah, a parembi – Kelko.
Kelko oli järie, ložie mužikka kahistunnuonke iänenke.
– Zdorov teilä, – preda kaikilla ando kättä, i Vas’alla ando, – oho!
I Vas’a kalah lähtöy?
– Nu nin, kaikki kalat miänomat lietäh.
– Van Vanič, et kuulun, šanotah, vluasti kieldämäh rubieu pyydiä kalua merroilla, suakkuloilla i nuotilla, rubieu voimah vain ongittua?
– kyžy predalda Mokki.
– En kuulun.
Täššä mužikat kaikin galdimah ruvettih:
– Vuuvešša kerdua kakši kävelemmä suakkuloilla kalah, nin äijiä emmä pyyvä.
– Läbi vuuven ruadoloista emmä piäže, nin harvazeh kalah ei rubie voimah kävellä?
Ongittua meilä eu konža.
– Äijängo ongitat.
Ongikala da pakkuonda pala.
Nyt hot’ ennen hein’aigua vähäzen pyyvät da kuivuat – vs’o harču.
– Emmä vet’ myö nuotalla čerpai, da miän kyläšä i nuottua eu.
Ka mulloin mäne tiijä mistä – Kuuročkinašta šua Van’a-Kukko, tuli hebozella nuotanke, Kukonke vielä nellän keššä, vejällettih kirikön pl’ossan, kerdah nelläkymmendä šäyniä šuadih, puizen täyvytettih šäynöillä, i – kodih ajamah.
– Midiä kaččoja, ois’ pidän kišnie, Kuuročkinašša on oma jogi.
– Hylläkkiä bäbättiä.
Aštukkua, enämbi eu kedä vuottua, toizen n’оkаn mužikat, ušto jo uijittih alah, – ando komandan F’okličča.
– A mistä zavodimma?
– kyžy Kelko.
– Edäh emmä lähe, kalaniekkua tämpiänä tulou ei vain miän kyläštä.
Zavodimma Pajan pl’ossašta, – F’okličča otti suakun i läksi troppua myöt’.
– San’a, – ravahti hänellä Korelina, – etgo šie jo taho predua muuttua?
Kelko:
– Ana preduiččou, mie brigadirana lienen.
Ajajoin brigadirah otan L’on’an, Van’an i Pet’an.
Että liene peržiin?
– Emmä, emmä.
Suakun varrešta pyzyö ei äijä hajuo pie, а ajua kaloida – pidäy mahtua.
Da, Van Vanič?
– Konešno.
Eu midä i paissa.
F’okličalla jällesti kalaniekat lähtei jogirandua myöt’ alah päin.
Vas’a tuatonke kopitettih jälgimäzet.
Šeliščän kohašša ber’oga oli kažvahtun čiilahazella.
Konža čiilahazella žogni brihazen kinkut, že ruguoliečemah rubei:
– Tätä, ota šelgäh.
– Mie vet’ šiula šanoin, – tuattoh pietty, kykisty, – tule!
Niin tuattoh, olgupiälöillä Vas’a, i tuli pajah šuah.
Pajan kohašša kalaniekkoida jo vuotti Kuz’mičča.
Kenollou partista pagautaldi händä:
– Midiä suakutta, Mihal Kuz’mič?
– Miun kalat ušto ollah jo pyyvetyöt, – ei veššeläldi vaštah šano Kuz’mičča, – tulin kačahtamah, kuin työ pyyvättä.
Nu, mängiä Jumalanke.
Kalaniekat kakšiin suakkuloin käzissä šolahettih ber’ogalda toine toizella jällesti.
Enžimmäne aivis’ korgiembua ber’ogua vaš suakut peidi Korelina, hänellä reunah Miša, šidä F’okličča.
F’okličča San’a hot’ i oli pikkarane kažvuon, a nagoli keškimmäzenä šeizaudu – ei varajan, što hänellä rigenemmä toizie ugodiečou suamis’ šyvä paikka.
Tädä jo kaikin tiettih i ei häkytetty San’alla.
Rannimmane omah madalembah ber’ogah päin šeizaudu But’a-Kola.
Pl’ossa oli leviehkö i madala ber’ogaranda jäi pal’l’aš.
Šiinä i keräyvyttih predanke ajajat pualikoinke, suakkuloitta.
Konža jo kaikin oldih vaništuačennuot, F’okličča ando komandan:
– Ajakkua!
I preda brihoinke lähtei jällekkäzeh aivis’ ber’ogarandua myöt’ virralla vaštah.
Nouštih yläh päin metrua viizikymmendä, šidä leikattih joven toizeh ber’ogah šua i rinnakkeh lähtei suakkuloih päin, jurškuttuan pualikoilla.
Vas’a tahto ajaniekoinke lähtie, da ei laškiettu, työnnettih alemma ruakkuo pyydämäh, štobi ei kaloida ajelis’ ennen aigua.
Jiänyn ber’ogalla, Kuz’mičča huukahti But’alla:
– Kol’a, pyzy, šie rannimmane, šiun kolenah hauvet ruvetah pergamah.
Ei kerrin Kuz’mičča šalvata šuuda, kun Kol’a d’orni veještä rannimmazen suakun.
Suakušša kiämendelieči kilohine haugi:
– Elä nošša toista suakkuo!
Elä lašše toizie kaloida, jallalla meledi!
– pattiešti F’okličča kahistunnuolla čuhulla.
– Neuvot!
A kuin mie haugiella niššat katkuan?
Vielä i suakun revittäy, – šiändy But’a-Kola.
– Katkuat.
Polvella pie toista suakkuo i katkua, – opašti F’okličča, – Jelčat perretäh suakkuloih, elgiä noštakkua!
Jelča i on jelča, noššat suakun šäynät laššet, – endizelläh opašti toizie F’okličča, hot’ ne oldih ei pahemmat händä pyydäjät.
Jo konža ajajat tuldih ynnäh suakkuloin luoh, vähiä ei F’okličašta piäličči mahni järie, kun kullalla valettu, šäynä i pläčkähti järeštäh jogeh hänen suakkuloin tagah.
F’okličalla San’alla sinizet šilmät ylemmä oččua nouštih.
Hiän, kun šyöččiečen vihannalla klieverillä važa, ohkahti i d’orni yläh omat suakut.
Hänellä jällesti i toizet ruvettih noštamah suakkuloida.
Ukleit läbi sietkoista hobiena vihmana piristih vedeh, suakkuloin perissä bringettih šärret i jelčat.
F’okličalla San’alla molemmissa suakkuloissa jygiešti kiändeliečettih šäynät i hot’ San’alla kulmat oldih šolmituot, nägy što hiän on dovol’noi algupyyvännällä, daže šano hil’l’akkazeh:
– Algu kiäššä, loppu Jumalašša.
Ših aigah But’a sberdieči hauvenke.
– Kol’a, Kol’a, – ravahti ber’ogalda Kuz’mičča, – elä kiirähä turbaččuh haugie panna, enžisti rissi turbačču haugella.
– Kuin ristie?
– Haugella läpšiä turbaččuo vaš ylči, šidä poikki, ka i rissitty, i oža lieu pyyvännäššä edeh päin.
Nu, pyydäkkiä, a mie pajah noužen, kuuluu – šielä čilkutetah rauvalla, ušto, eu lebävyö šepällä i tämpiänä.
– Eu, eu, – puuttu paginah preda, – väliän kežanduo kyndiä, а pluugat vielä eu kaikki kohennetuot.
Suakkuloinke nouštih virralla vaštah vähästä ylemmä šidä paikkua, mistä Kelkon "brigada" tualla kerdua zavodi ajua, i tuaš peijettih suakut.
Pyyvändä läksi omalla vuorella.
Kolun luona kalaniekkoida vuotti Pet’u-velli.
Hiän huomnekšešta kolun merrat pyörähytti virralla myödäh i nyt vuotti, konža kalaniekat ruvetah čeluamah alemma koluo – Kannonkohan pl’ossalla i šilloin pölläštyn nouzija kala popadiu merdah.
Niin i lieni.
Kannonkohašša kalaniekat viikon voziečettih.
I ka min tuačči: konža jo jälgimäzen kerran peijettih loppu pl’ossalla ennen koluo, mužikat tagana kuuluššettih Vas’an iänen:
– Tätä, haugi!
Ka tämänmuone, – brihane šeizo jovešša, čiihalleh kiät.
Arteli šeizaudu iänettä.
– Kuin tuanmuozen hauven jätettih?
– Šeizo šeziinä, elä lekaha, vuota, mie suakunke tulen, – tuattoh nouzi ber’ogalda i läksi poijan luoh.
Mäni.
Čuhuzella, –
– Missä?
– Ka tuašša, – yksillä šilmäzillä ožutti Vas’a, – niät?
– Niän.
Šeizo.
Vain Miša tallai vedeh, kun haugi ei äijäldi boiko uidi šyväh.
– Pidäy, brihat, myöštiäčie aluš pl’ossua, yhä šuuri on haugi.
– Miša tuaš nouzi ber’ogalla, hänellä jällesti lähtei i toizet alimmazen porogan luoh.
Pyyvettih vielä kerran pl’ossan, popadi kakši ei šuurikas’t’a haugis’t’a, no šidä eulun, kun läbi muašta uidi.
Täššä Pet’u-velli huukahti ber’ogalla:
– Vuottakkua, merrat kačon, eigo šinne sadiečen?
Enžimmäzeššä že merrašša kiäverdelieči kolmekilolline haugi.
Kaikin tuldih ber’ogalla kolun luoh.
Pet’u-velli ohkuan piäšti hauven merrašta:
– O-o-oh, kuin ollou i nielazeh sadiečen, – haugi libahti ukon käzilöistä peskuzella.
– Pet’a!
– rubei ravizemah ukko, – ožua, ožua piädä vaš!
Uidiu!
Pet’u-velli luottuači fattimah kalua.
Langei.
Mokki Van’a bilo val’ahti piällä, da haugi bringahti randah.
– Uidiu, uidiu, Mokki, – ravistih kaikualda päin, – Pet’a, ožua!
Ožua!
– Uidiu!
Pet’a vs’o že paugai pualikalla haugie piädä vaš i že uinoi.
Preda nagro:
– Nu ka, Pet’u-velli, šiula ei pidän i kaštuo – myttynäzen kalan pyyviit, vie kodih omallaš Parolla, ana kalakukkuo paistau, – i täššä hänellä šilmih popadi bullistun Vas’a, – midiä myö Vas’an unahtima, razi oizima hänettä pyydän hauven, pidäy i Vas’alla dol’a andua.
Nu, a ičeš midä pyyviit?
Ožutua turbačču?
Vas’a jo hyvin mieliin hyppiäldi predan luoh.
– Kačuo šie, min verran ruakkuo hiän löydi, da min järehyzie.
– Ei, brihat, Pet’u-velli nouzi mualda, – ottakkua, tiän kala, en vet’ mie ajan händä merdah.
A myö Vas’anke vielä koluh pyyvämmä.
Da, Vas’a.
– Da, – soglasieči brihane.
– Nouzima jovešta, nin lebiäčemmä kodvazen.
Kur’allamma.
Emmägo istuoče peskuzella lapšiin kupaindašijalla – Čivrun-čavruzella, – predloži Korelina.
– Kurimah?
Voit i kur’aldua, – F’okličča ryöžähti palavalla peskuzella.
Kaikin viruttuačettih, vain L’on’a jäi šeizomah, pöngistyn pualikkah.
Hiän kaččo, kun šareikošša kizatah sinizet hukankorennat, kun šillä puo jogie tuhjoloissa röbissäh, vašta uidinnuot pežoloista, n’uakan poijat, i kuundeli kun n’urguol’l’ah muamoloilda madozie.
Ših aigah Il’l’a-vellen Таn’а tuli jovella täyvenke vakkazenke – huuhtomah vuatteida.
Таn’а noššaldi helman, čökkäi vyön alla i läksi madalua myöt’ eččimäh kivie, kumbazella voiččis’ šeizattua vakkane vuatteinke.
Kiven löydi raidatuhjon tagana, ei edähänä kalaniekoista, i rubei huuhtomah.
Mužikoilla, venyölleh Таn’uа ei nägyn, a L’on’alla šeizualleh yhä hyvin nägy, kun tyttö lymby vedeh päin.
I briha dogadi ložiezet valgiet Таn’аn reijet.
L’on’alla aš veri piäh tuigai.
Tan’ah hiän ammuin kačahteli, da kun oli tyyni nin ei hänellä tyttölöinke rahvahan rukah viidin.
Kačot, toine briha yhtenä ildana tytönke kizuau kadrelie, a tois’ildana jo käzikkeh tytönke kävelöy.
A L’on’a i kadrelie ei nikonža kizan.
Midä kadrelie?
– varai i paginah Таn’аnkе tartuo.
Pravda kerran, Pokrovana, hiän zalučči Таn’аn peräuuličalla troppazella, nimissä nikedä ei nägyn, šai kormanista ennen oššetuon kruugloizen zirkalozen, ruškoi, kun i nyt, da i šydäi Tan’alla kämmeneh.
Таn’а: "Oi, mi tämä on?"
– kačahti podarkah i nagruan uidi.
Hot’ zirkalos’t’a ei myöššyttän, no, hulakkone, i passibuo ei šanon.
Ka myttyöt aziet oldih heilä keškenäh.
Pet’a šellin veny L’on’an tagana.
Nägigo hiän – keh kaččou L’on’a, ali ei, no ka midä tuli Pet’alla piäh.
Hiän kučaldi Vas’an reunah.
Že tuli turbačunke, kumbazešša oli vägi äijä ruakkuo.
Pet’a kačahti šinne i čuhuzellah kyžy:
– Ana miula yksi.
Vas’a ihaštun, što vanhembi hädäydy häneh, ruadi oli andua hot’ kaikki:
– Ota, mie vielä pyyvän.
Pet’a valličči aivis’ šuuren.
Šuadu pimieštä čirozeh, ruakku kauhiešti lekutti kopčilla i usilla.
Pet’a šeizaudu polvuziin, vejäldi L’on’an šivuloin kohašta kuadeiloin rezinkän i loi šiämeh ruakun.
L’on’a häpšisty.
A šidä, konža ruakku näpisti minollou hänellä kahareizissa (midä on kahareizissa näpistiä?
– mi rippuu, žen i näpisti), L’on’a šolahutaldi kuadiet pägeilölla i napri pyörimäh.
Vyötetty fufaika oli pitkähkö, i ni kuin hänellä ei šuan kačahtua ken hänen šalvatti, a kiällä ušto varai kuotella – vähägo ken kahareizissa istuu.
Kaikki arteli, kun kekši missä on diela, – nagron nošti.
Таn’а kuulušti mužikoin hirhottannan, hylgäi huuhtomah, kaččou: L’on’a puolekkah alašti, i tože kikkoi nagroh.
Pet’a Vas’anke nagruas’s’a vieretteliečettih muada myöt’; preda vain köhäi, vačča hänellä lydäi kun liečolla hebozella; Mokki ynnäh tainehtu nagroh; F’okličča, kumbane nikonža ei nagran, i že muhizi, muhizi pardah i Pet’u-velli.
Kodvazin jälgeh L’on’a taki grebi ruakun i hölähytti jogeh, d’orni kuadiet omalla šijalla i pualikanke Pet’ah.
Že kuinollou čuilahti pualikašta randah, kočahti da hyppiämäh – hyppelöy ymbäri predašta, a L’on’a täyvyttelöy händä pualikalla.
Preda uhkuttau nagruan tuškeudunutta: "L’on’a, neušto molemmat ruakku čikšai, ali vielä min"?
Täššä kenollou ravahti pahalla iänellä:
– Hylläkkiä iluočie!
Kaččokkua!
Kaikin tyynissyttih – kačotah, kyläštä päin kujuo myöt’ ravunke hyppiäy naine tukkaziin i huiskuttau paikalla.
– O-o-o, eigo jo pala mi?
– huavual’l’ah mužikat.
– Kačuo, vet’ selsovietan sekretari Раn’а hyppiäy.
Preda ravahti:
– Midä šie, Pan’a!?
Naine pietty:
– Voina!
Preda:
– Kenenke?
– Nemčanke!
Tolmačušta zvonittih, – pyörähti i hypyllä uidi järeštäh kujuo myöt’.
Niin že čirotti čirone, niin že virdai Medvedičča, niin že ravistih linduloin poijat, vain aijat liettih toizet, muailma lieni toine.