Texts
Return to list
| edit | delete | Create a new
| Statistics
| ? Help
Blandov Aleksei.
Karjalaisien etähiset muat
Source:
Oma mua. 2026. 02.09 (№ 34). С. 6
Blandov Aleksei
Karjalaisien etähiset muat
Karelian Proper
New written karelian
XVII vuosišuan kešellä karjalaiset ruvettih elämäh muutomašša kyläššä Kirilän ta Ferapontin manasterien mailla (nykyjäh – Kirillovin piiri, Vologdan aloveh).
Ammusina aikoina Venäjä ta Ruočči ei kuinkana voitu jakua maita keškenäh ta ušeičči šojittih. Niijen šotien tähen monet karjalaiset muanruatajat piätettih jättyä omat kylät ta lähettih etähiseh matkah eččimäh helpompua ta turvallisempua elämyä. Näin ilmeššyttih Tverin, Valdain ta Tihvinän karjalaiset. No karjalaisien pienie ryhmie oli toisissaki paikoissa.
Kirillovin piirin karjalaiset
Tietomiehet šuatih tietuo näistä karjalaisista melkein myöhäh. 1820-luvulla A. Sjögren Venäjän pohjoismaita myöten matašša ollešša kävi Kirillovissa. Kaupunkilaiset šaneltih hänellä, jotta piirissä oli Vazerintsi-kylä, kumpasen vanhat eläjät vielä paistih karjalakši. Šiitä P. von Köppen šai tietyä, jotta vielä 1810-luvulla karjalan kieli kuulu toisissaki kylissä Kirillovin ympäristöššä.
Vuotena 1854 Ferapontin manasterin arhimandritta Makari kirjutti, jotta kaikki nämä karjalaiset jo täyšin venäläissyttih. Kuitenki eryähie kylie Kirillovin lähellä vielä kučuttih Korelakši. Nämä kylät oltih Kišemskoje, Melehovo, Demidovo, Vazerintsi, Visokaja, Gridino, Perhino.
Korela, Volok ta Tsipina
Mie kävin näissä paikoissa kahičči – vuotena 2018 ta vuotena 2026. Nykyjäh Korelakši šanotah varmašti viittä kylyä: Gridino, Vazerintsi, Demidovo, Melehovo ta Kišemskoje. Niin niitä erotah toisista lähisistä kyläryhmistä – Volokista ta Tsipinašta.
Melehovon vanhin eläjä Ol’ga Petr’akova kerto:
– Tämä on meijän Korela – vot kaikki meijän kylät, meijän viisi kylyä. A etähämpi on Volok, kučuttih Volokiksi. No Jumala tietäy, mitä še merkiččöy. Tiijän, jotta kučuttih Korelakši. Tuola on Tsipina, a tiälä on Korela.
Paikalliset eläjät, kumpasien kera mie pakasin, jo kučutah iččie täyšiksi venäläisiksi ta kokonah unohettih karjalaisie kantatuattoja. Äšen melkein kaikki paikannimet kylien ympärillä ollah jo venäläiset. Harvoissa nimilöissä voipi huomata itämeren-šuomelaisie juurie: Kapišarka (vuara Vazarintsi-kyläššä), Puga (Melehovskoje-järven lakši).
Rahvahan ruatopaikat
Ammusista ajoista Kirillovin karjalaiset perattih meččyä, kynnettih muata, kylvettih vil’l’ua ta piettih karjua. No 1820-luvulla kylien reunašša kaivettih laivakanava, kumpani yhisti Šeksna-joven ta Kubenskoje-järven. Šitä myöten ruvettih viemäh tavaroja Keški-Venäjältä pohjoseh, Vienanmereh šuaten. Kyläläiset mänetettih omie peltoja ta nurmija, ka šuatih palkkaruatuo. Toiset avattih ponttonišiltoja ta šytytettih lyhtyjä laivoja varoin, a toiset iče mäntih ruatamah jokilaivaštoh.
Muanruatajat aina yritettih šuaha lisärahua. Eryähät tuotettih šavipatoja myötäväkši. Ka äijyä enämpi rahvašta luajittih harppuja. Harppuvalmissuš šynty tiälä XIX vuosišuan kešellä, a neuvoštoliiton aikana Volokoslavino-kyläššä jo ruato harpputehaš.
Kišemskoje-kylän eläjä Aleksandr Lazutin muisteli, jotta ennein šotua oštajat tultih tänne etähisistä paikoista:
– Mie tiijän, jotta käytih meijän puolella, missä luajittih harppusie. Tultih kaikkielta päin, još ken lienöy tarvičči, šuašta kilometristä ta enämpi päin tultih – Babajevon piiristä, Ust’užnašta. Još elettih varakkahašti, ni otettih harppusie, a nuoret opaššuttih šoittamah. Ennein niise kaikin šoitettih harppusilla, vet šilloin ei ollun kitaroja. Mie äšen en muissa, jotta meijän kyläššä ken lienöy helisis kitaralla, kaikin šoitettih harppusilla.
Joka kyläššä oli oma pruasniekka
Kylissä elettih uškojat ihmiset. Hyö käytih kiriköissä ta manasteriloissa, keräyvyttih moliutumah časounih. Šanellah, jotta Melehovon časoun’a ašetettih paikašša, missä oli löyvetty Smolenskin Jumalanemon oprasa, a Kišemskoje-kylän časoun’a rakennettih jiäkšintähisen tähen, pitän kuivuon jälkeh.
Aleksandr Lazutin kerto:
– Ei ollun vihmoja eikä kašvan mitäna. Niinpä rakennettih tämä časoun’a. On šemmoni legenda. I šiitä rupesi vihmumah. Vot tämmöni asie oli, tämmöistä kuulin rahvahalta.
Joka kyläššä juhlittih omie pruasniekkoja: Vazerintsissa – Ivan Bogoslov ta Tihvinskaja, Melehovošša – Smolenskaja ta Talvi-Miikkula.
Ennein rahvašta oli äijän, no 1960-luvulla nuoret ruvettih šiirtymäh pois kylistä – Leningradih, Murmanskih ta Mončegorskih. Nykyjäh kylih jiäy vähän henkie i juhlista jo melkein ei muissella.
Onnakko tämän vuuvven heinäkuušša paikalliset eläjät piätettih viettyä Kišemskoje-kylän 400-vuotispäivyä. Hyö kučuttih vierahie, pantih stolah šyömistä ta juomista. Pruasniekka piettih keškikyläššä časoun’an ieššä, kačeltih konserttie ta kuunneltih Aleksei Kopilovin luventuo. Juuri täštä luvennošta kyläläiset enši kertua šuatih tietyä, jotta monta vuotta takaperin heijän kantatuatot šiirryttih Vologdan mualla Karjalašta päin.
