Texts
Return to list
| edit | delete | Create a new
| Statistics
| ? Help
Irina Zaitseva.
Karjalan kielen musejoaapini: kieli on elävä ta käytettävä
Source:
Oma mua. 2026. 21.10 (№ 41 (1831)). С. 8
Irina Zaitseva
Karjalan kielen musejoaapini: kieli on elävä ta käytettävä
Karelian Proper
New written karelian
Karjalan kanšallisešša musejošša toimiu uuši Karjalan kielen musejoaapini -nimini näyttely.
Näyttelyn kävijät voijah kuulla karjalankielistä pakinua, nähä karjalaisien perintehellisie esinehie ta työvälinehie, šuaha tietyä karjalan murtehista, kielen kehitykšeštä ta nykytilašta.
Karjalan kieli eläy šiinä, missä on niitä, ket paissah šitä. Šentäh näyttelyššä kävijä puitto matkuštau karjalaista kylyä myöten. Hiän kurkistau ikkunoih, kuuntelou eläjien pakinoja ta opaštuu uušie šanoja.
– Ikkunat kučutah meitä dialogih. Joka ikkuna on omissettu erähällä aihiella. Vähitellen avaten enšimmäistä ikkunua kävijä šuau tietyä, ket ollah karjalaiset ta mitein eri murtehet šynnyttih. Šamoin on dialogi venäjän kielellä karjalaisine šanoineh. Toini ikkuna on omissettu varšinaiskarjalaisilla. Še kertou, mitein kehitty karjalan kieli ta mit kielet vaikutettih šiih. Šeuruava ikkuna kertou livviläisistä ta lyydiläisistä. Viimeni ikkuna kertou karjalan kirjaimikon ilmeštymiseštä, šelitti Karjalan kanšallisen musejon spesialisti Sofja Nikitina.
Joka ikkunašša on dialogi varšinaiskarjalan, livvin ta lyydin murtehella. Niitä voipi kuunnella QR-koodin kautti. Tekstit iänitettih karjalan kielen kurššien opaštujat, Periodika-kuštantamon ruatajat, Kielen, kirjallisuon ta istorijan instituutin ruatajat.
Šen jälkeh kun kävijä tutuštuu kylän eläjih, hyö kučutah hänet taloh kaččomah uartehie, mit šäilytäh lippahissa. Esillä on kuuši lipašta, ta joka niistä on omissettu eri aiheilla: vejellä, lapšuolla, mečällä, ihmisellä, elämällä, ajalla. Lippahien šiämeššä olijat esinehet on šivottu karjalaisien tärkeih hommih ta elinkeinoloih: muatalouteh, kotitöih, mečäššykšeh, kalaššukšeh, lapšien kašvatukšeh. Kaikki ne esinehet šäilytäh musejon varaštoloissa, ka taiteilijat Nikolai Krkalevskii ta Anna Korčiga luajittih niijen pienie kopijoja puušta ta kankahašta. Še anto kävijillä mahollisuon koškie niitä esinehie.
Joka pieni esineh on louvašša, ta šen joka puolella on esinehen nimi karjalan kolmella murtehella ta venäjän kielellä. Joka esineheh on liitetty korttišarja, kumpani kuvuau nykyaikaisempua esinehtä tahi laitehta, kumpasella on šama tehtävä.
– Lippahien kanšija käytämmä tietografiikkana. Še kertou karjalan kirjakielen eri vaiheista, šano Sofja Nikitina.
Erähäššä lippahašša on kannel, kumpani viittuau perintehen välittämiseh šukupolvešta toiseh.
– Arhippa Perttuni oli varma, jotta hänen lapšet ei ruveta esittämäh runoja, onnakko juuri hänen pojat jatettih perinnehtä. Še ei mäne pois, še jiäy meijän ošakši, korošti Sofja Sergejevna.
Sofja Nikitinan mukah näyttely yllyttäy smiettimäh pitäykö ruatua mitänih karjalan kielen šäilyttämisen hyväkši ta näyttäy, jotta kieli on elävä ta käytettävä.
Karjalan kielen musejoaapini -näyttely on jo esitelty Kalevalan pos’olkašša. Karjalan kanšallisen musejon kävijät šuahah nähä še 15. pimiekuuta šuaten. Šen jälkeh näyttely lähetetäh Aunukšeh, missä šiih šuau tutuštuo vuuvven loppuh šuaten.
Näyttely on järješšetty Karjalan kielen musejoaapini -projektin rajoissa. Še šai Pohjosen Hyvyš-šiätijön tuven.
