Texts
Return to list
| edit | delete | Create a new
| Statistics
| ? Help
Blandov Aleksei.
Sarvi-kylän šuomelaiset
Source:
Oma mua. 2026. 28.10 (№ 42 (1832)). С. 5
Blandov Aleksei
Sarvi-kylän šuomelaiset
Karelian Proper
New written karelian
Još työ matkuatta Transsiperin rautatietä myöten, ni välittömäšti ajatta kyličči Kolonija-ašemua, kumpasen ympäristöššä nykyseh aikah šuaten on elän Siperin šuomelaisie.
L’uterilaiset šiirtolaiskylät
Vanhoista ajoista lähtien vallašša olijat šiirrettih Siperih rosvoja, tappajie, kapinoiččijie ta toisie pahanruatajie. Tavan mukah pravoslavnoita ta muunuškojie šiirtolaisie oli pantu elämäh toini toisešta erikseh.
Enšimmäiset l’uterilaiset šiirtolaiskylät Siperissä oli peruššettu XIX vuosišuan alušša. Mie olen jo kirjuttan šemmosešta Omskin alovehen Rižkova-kyläštä (Oma Mua, nro 34, 2025). Vaikka še ei ollun ainut. L’uterilaisie kylie oli toisissaki Siperin paikoissa.
1860-luvulla kolme šiirtolaiskylyä oli peruššettu Om’-joven rannalla, 120 kilometrissä Omskista. Ne oltih Riiga, Helsingfors (Pupki-kylä), Rääveli ta Narva. Nämä nimet oli annettu enšimmäisien eläjien šyntymäpaikkojen mukah: Latvija, Šuomi, Viro ta Inkerinmua. Ajan kuluos’s’a niijen kylien lähellä rakennettih Uuši Helsingfors (Kurki-kylä), Uuši Rääveli (Kirpu-kylä), Uuši Riiga, Makarkino, Koval’ovo, Jermolajevka, Ivanovka ta Orlovka (Sarvi-kylä).
Sarvi-kylän eläjät
Šanellah, jotta Sarvi-kylä oli peruššettu vuotena 1925. Šen enšimmäiset eläjät oltih šuomelaiset, kumpaset šiirryttih šinne lähisistä Pupki- ta Kurki-kylistä šekä äijyä etähisemmäštä Fini-kyläštä päin.
Paikallini eläjä Lidija Ardašova kertou:
– Miun kantatuatot oltih šyntysin Fini-kyläštä, Omskin alovehen pohjoisošašta päin. Muamon kantatuatot tultih elämäh šinne, ottamah Siperin maita käyttöh. No elämä pohjosešša tuli vaikiekši. Enšin meijän ukko eli oikein varakkahašti, hänellä äšen oli ruatajie. No šiitä niitä paikkoja myöten liikku Kolčakin armeija ta še ajo ukon kaikki heposet pois. Ukkoki mäni niijen kera. Myöhemmin jo kipienä ollešša hiän myöšty kotih. Mie en tietän ukkuo, šentäh kun hiän kuoli ennein miun šyntyö. A muamo tuli tänne aštumalla, šentäh kun kuin lienöy šai tietyä, jotta tiälä oli šuomelaini kylä.
Ne, kenen kera mie pakasin, šanotah, jotta heijän šukuloissa oli kuin Šuomen entisie eläjie, niin ni inkeriläisie.
Natalija Seppenen muistelou:
– Tuatto oli Leningradin alovehen Kingisepin piiristä päin, Kurkulašta. Heilä oli oma talouš, huuttori. Šovan aikana hyö elettih šakšalaisien vallan alla. Prihasena ollešša tuatto tunkeutu kunne lienöy, löyti šielä patronie ta piätti purkua niitä. Ta hänen kakši šormie oli revitetty, ta vot šakšalaini hirurki kisko nämä molommat šormet. A šiitä, konša šakšalaiset oli ajettu pois, ni kaikin mäntih Šuomen šalmen tuakše. Šiitä Neuvoštoliiton vallat ilmotettih: "Myöštykkyä, ta myö annamma teijän huuttorija ta kaikkie teilä jälelläh!" No kuin tuatto kerto, heti kun hyö oli kulettu Šuomen lahen poikki, heijät issutettih tavaravaunuloih ta työnnettih ketä kunne. Tuatto ta ukko piäštih Kurskin alovehella. A tuaton šeukut piäštih tänne, Vas’ugan-kyläh. Šiitä tiältä tuli kirjani, jotta tiälä, šovan etähämpänä, rahvaš ei ollun niin vihasie tai elämä oli helpompua. Vot šilloin tuatto šiirtyki tänne, Sarvi-kyläh. Hänellä oli 14 vuotta, ka hiän jo ruato.
Kylän 14 kanšua
Pitäy šanuo, jotta alušta alkuan Sarvi-kyläššä eli äijän virolaisie niise. Lisäkši šiitä tänne tuli šakšalaisie, kumpasie šiirrettih Volga-joven rannoilta pois. Kerrotah, jotta nykyjäh kyläššä eläy 14 kanšua.
Zinaida Tint šanelou:
– Meilä kulttuuritalošša on Siperiläiset-laulujoukko. Še on monikanšallini, ta myö laulamma viron, šuomen tai šakšan kielillä. Miušta tuntuu, jotta nyky jäh meijän kyläššä on 14 kanšua. Konša oli Sarvi-kylän 95-vuotispäivä, myö pitimä leikkie. Meilä oli lottokoneh ta myö panima šinne kanšannimijä. Ta vot vierahat, ket tahottih, otettih paperiset lottokonehešta. A šielä oli kirjutettu, esimerkiksi, šakšalaiset. Nu šilloin i kerrottih, kuin äijän šakšalaisie eläy tiälä, mitä lauluja hyö laulettih, mitä šyömistä hyö tarittih. A šiitä – latvijalaiset. Vot šamalla tavalla kerrottih latvijalaisista ta laulettih latvijalaisie lauluja.
Nykyjäh kylän pihoilla voipi kuulla vain venäjän ta viron pakinua. Miulaki himottais paissa šuomekši, no huolimatta miun kuot’t’elukšie, en löytän ihmisie, kumpaset ei vielä unohettu muamonkieltä. Kylän eläjie, kumpaset šäilytetäh l’uterilaista uškuo, niise on vähän. Tiälä konšana ei ollun kirikkyö, a pappi Omskista käypi kyläššä harvoin.
***
Enšimmäini lingvisti, kumpani kävi Sarvi-kyläššä, oli Vieno Zlobina Petroskoista. Hiän arvautteli, jotta kyläläisien kantatuatot šiirryttih Siperih XVII vuosišualla Karjalašta päin.
Šiitä kyläššä käytih toiset venäläiset ta šuomelaiset tietomiehet ta lehtimiehet. Nykyset kyläläiset hyvin heitä muissetah, no ihmetelläh ta ihaššutah, jotta onpa etähisissä kaupunkiloissa ihmisie, kumpasie kiinnoštau Siperin pikkaraisen rahvahan istorija.
