VepKar :: Texts

Texts

Return to list | edit | delete | Create a new | Statistics | ? Help

Valentina Libertsova. Saše karjalakse

Valentina Libertsova

Saše karjalakse

Livvi
New written Livvic
Toiči vilul pimiel talviyöl vuottamattah tulou mittuinegi kivistyshambahien, vačan, sivun, polven Et tiijä, midä ruadua: ei ainos satu pädeviä rohtuo, et kuvittele, kui tirpua huondeksessah On ihan prostoi, ilmaine keino, kuduan jogahine voibi azuo kezäl iče.
Saše, libo sašet frantsien kielen mugah, kuspäi se on laihinoittu, on huavoine libo pieluksut kaikenjyttyzil hyväle tulijoil ainehil täytetty. Sidä potakoijah panna sobih, magavosijoih, pieluksen alle libo rinnal, gu olis hajužu duuhu da hyvä, huoletoi uni. Niidy puaksuh myvväh suvimualois, kus kazvau mostu hajužua heiniä da kukkua. Jälgiaijal, konzu Krimas dai toizis Venʹan suvičuppulois ruvettih kazvattamah lavandua peldoloin verran, moizii huavozii myöjät ruvettih nevvomah gu kivistyksis piästäjii keinoloi. Tiettäväine, hindugi kazvoi suurembakse, rohtoloin verrale. Ostetah pohjazis mualois eläjät ristittyöt da ni smietitä ei, vikse, gu meilgi kazvau mostu kibielöis piästäjiä heiniä.
En tiijä, kus da keslienne mama-rukku tiijysti tämän mielen, nygöi jo et kyzy, ga jätti ilmanigäzen luotettavan abuniekan, kuduah ylen mielyin dai kuduadu kehoitan toizile. Se on gu toven saše, vai täytetty joga meijän mečäs kazvajal štanajalguheinäl. Venʹakse se on paporotniekku, dai Venʹal sidä ečittih Iivananpäivän yöl kukkijannu, uskottih, gu sit ozuttau uardehen kohtan libo tuou ozua neidizile.

Karjalazil moizii uskoloi ei olluh. Buabo niityl lykii varboi bokkah heinispäi, kurketti: lehmät ei syvvä, kargiet ollah, puuttunou petties, sit maijot kargiet roijah. Grigorii Makarovan sanakniigas lövvin virkehen: štanajalgua kannoimmo leviteksekse. Sie lövvin vie toizen nimenkukinbarbu. Nygöi gu emmo pie žiivattua, sit leviteksekse niidy ei pie. Erähät naizet istutetah štanajalguheinät tuhjozilleh kodiloin pihoih kukkien keskeh, se toven čomendau ymbäristön. Sašen karjalakse azuttavakse mečäs štanajalgua löydiä voibi.
Ei maksa mennä ottamah piädykauti. Konzu täytättö rengit da komšat marjal da grival, kačahtuattokseh ymbäri. Uskon, kerras näettö vihandat, madalazet tuhjozet čomien lehtienke. Riutokkua da keräkkiä yskäh, vediä dai kandua ei roija jygiet. Etto tahtone revustuo mustah, keräkkiä kezän aloh, älgiä jätäkkiä syysaigah.

Kodih tulduu levitäkkiä pilvežäh kohtah avvonazel ilmal, kus vähäzel tuulou. Sit štanajalguheinät kuivetah teriämbi, nedälizen aloh, da ei muga terväh mureta pieluksen sydämes. Gu terävät varvat muates ei satatettas, parembi roih hilʹlʹakkazin kiškuo tuorehis libo kuivattulois heinis lehtet da vai net panna pieluspiälizen sydämeh. A kovat varvat voibi lykätä libo poltua.

Pieluspiälysty parembi on ommelta kaksi: sydämeh kovembas, plotnois materjulas, sih ei maksa vallita čomua da uuttu. Heinät pidäy tungie näbieh, hyvin ommelta rago. A sit vaste panna piäliči kaunis, hyvä pieluspiäline. Oppikkuattos nʹuustua! Ei verdailei nimittuzen lavandanke, kuduas pidäy maksua, kudai pidäy tuvva loittozes muaspäi, kudual on vieras duuhu!
A yöl tulluzis kivistyksis toven avvutau, jo en yhty kerdua piässyh. Puaksuh huondeksel jo ei jiä ni jälgie niis pahois. Pangua vai kunnegi magavosijan rinnal, gu voizitto pimies tavata da painua kivistäjäh kohtah. Sit kaksi vuottu voitto eliä suremata. Älgiä varakkua, gu pielus laihtuu, hienozekse murennuot lehtyöt ei kaimata parandamizen ominažuksii. Lujua tervehytty kaikile!

Libertsova, Valentina

Саше по-карельски

Russian
Иногда холодной, тёмной зимней ночью неожиданно приходит какая-нибудь бользубная, живота, спины, колена Не знаешь, что делать: не всегда оказывается подходящее лекарство, не представляешь, как вытерпеть до утра Есть совсем простое, бесплатное средство, которое каждый может летом сделать себе сам.
Саше, или сашет на французском языке, откуда оно заимствовано, - это мешочек или подушечка, наполненные всякими приятно пахнущими веществами. Его рекомендуют класть в одежду, постельное бельё, под подушку или рядом, чтобы был душистый запах и хороший, безмятежный сон. Такие часто продают в южных краях, где растут такие пахучие травы и цветы. Когда в Крыму и других южных местах России стали выращивать лаванду целыми полями, такие мешочки торговцы начали советовать как средства, спасающие от болей. Разумеется, и цена выросла до уровня лекарств. Покупают живущие в северных краях люди и, очевидно, не предполагают даже, что и у нас растут такие спасающие от болей травы.
Не знаю, где и от кого мама-бедолажка узнала эту идею, теперь уже не спросишь, но оставила постоянного надёжного помощника, которого очень полюбила и рекомендую другим. Он как настоящий саше, только наполнен растущим в нашем лесу "штаноногим сеном". По-русски это папоротник, и в России его искали в Иванову ночь цветущим, верили, что тогда покажет место клада или принесёт счастье девушкам.
У карелов таких верований не было. Бабушка на сенокосе отбрасывала стебли из сена в сторону, ворчала: коровы не едят, горькие, если попадёт невзначай, молоко будет горьким. В словаре Григория Макарова нашла предложение: папоротник несли для подстилки. Там нашла ещё другое названиекукинбарбупетушиный кустарник. Теперь поскольку не держим скотину, для подстилки его не нужно. Некоторые женщины сажают папоротник кустиками около дома между цветов, это на самом деле украшает пейзаж. Для изготовления саше по-карельски, папоротник в лесу найти можно.
Не стоит идти собирать специально. Когда наполните вёдра и корзинки ягодами и грибами, посмотрите вокруг. Верю, сразу увидите зелёные низкие кустики с красивыми листьями. Рвите и складывайте в охапку, нести или везти не будет тяжело. Если не хотите запачкаться в чёрное, собирайте в течение лета, не оставляйте на осень.
Придя домой, расстелите в открытое тенистое место, где немного дует. Тогда папоротник высохнет быстрее, в течение недели, и не так быстро разломается внутри подушки. Чтобы острые стебли не укололи во время сна, лучше будет тихонько оторвать из сырых или сухих травинок листья и только их положить внутрь наволочки. А твёрдые ветки можно выбросить или
сжечь.

Наволочек лучше сшить две: внутрь из жёсткой, плотной ткани, сюда не стоит выбирать красивую и новую. Траву надо затолкать аккуратно, хорошо зашить отверстие. А только потом натянуть сверху нарядную, добротную наволочку. Попробуйте понюхать! Не сравнить ни с какой лавандой, за которую надо платить, которую надо привезти из далёкого края, у которой чужой запах!
А от пришедших ночью болей действительно помогает, не один раз спасалась. Часто утром не остаётся и следа от этих неприятностей. Положите же куда-нибудь рядом с постелью, чтобы можно было в темноте достать и приложить к больному месту. Тогда два года можете жить спокойно. Не бойтесь, что подушка похудеет, мелкие рассыпавшиеся листочки не теряют лечебных свойств.
Крепкого здоровья всем!