VepKar :: Texts

Texts

Return to list | edit | delete | Create a new | Statistics | ? Help

Nina Zaiceva. Sit' - sarnaline jogi. 11.pala

Nina Zaiceva

Sit' - sarnaline jogi. 11.pala

Veps
Pol’ön aigan šalašin seinän taga zavodi holduda Kaizer. Hän kaiken tahtoi magata valdal, no panihe magadamha sen seinännoks, kus magazi ižand.
– A ku tänna tuleb sen mamaze? – sanui šuhaiten Tol’aine.
– Ei tule. Ku sil oli muretud peza, ka se edahan täspäi lähteb i ei tule tänna.
Kaizer möst kobaidaškanzi. Kului, kut se libui, hengahti süväs. Sen jäl’ghe
kuluškanzi heinän robaiduz, i – kuti viri katkaitihe – ropsahti oksaine.

– Kulid-ik? – šuhaiten sanui Sergei.
– Hillemba! – sanui Hanh’ i ištuihe, miše kulda paremba, kuna läksi Kaizer.
Erases pordos päliči kuluškanzi komed veden bul’skahtuz, sid’ völ kerdan i völ.
– Om-ik nece Kaizer? – küzui Tol’ka.
– Ka ei, se ei lähte vedehe, – sanui Hanh’.
– Ka kenak sigä om?
– Ken tedab?! Lähtkam jogele!
Prihad vil’skahtiba šalašišpäi i hilläšti läksiba jogennoks, kuspäi sihesai kuluiba veden bul’skahtused.
– Ka nece om verkoidenno, – dogadihe Hanh’. – Jokskam!
Kavi, mihe oli sidotud verk, čibuihe sinna-tänna, a jogen keskes nägui sur’ kala.
Kaizer püštti korvad i libunuded karvad hibjas seižui ani vedenno i kacui heitmata sinna, kuspäi kului judu.
Hanh’ heiti lautan noraspäi, prihaižed kaik koumen hüppähtiba sihe i läksiba ujumaha sihe tahoze. Verkon kibrikoid ei nägund, i siš tahos, kuna putui kala, vezi anu kehui händan iškendoišpäi. Hanh’ pästi vedhe käden ani hardjoihesai, kosketi ülembaižen verkon jäntken, habi sen lendouzi i zavodi käzil sirttas ühtes kibrikospäi toižhe kibrikohosai. Hän tunzi hüvin kalan vahvad hüppindad verkos, mitte vaumiž oli jo ozutadas veden päl.
– Nügüd’-se ka ed pagene minuspäi! Nügüd’ meiden linned! – saneli Hanh’.
Sid’ kajahti mugoine opak kida, i Tol’ka, miš oli, hüppähti vedhe. Lautan čibuhtoiti, verkon šlibantoiti kuna-se alahaks, i Hanh’ lanksi vedhe. Laides, hän ezmäi ujuškanzi randha, no kulišti Sergejan voikajan änen, pördihe tagaze, kactes, kus om Tol’ka.
Erasiš metras ičezennopäi Hanh’ nägišti veden päl Tol’kan libunuden käden, mitte sid’-žo pästihe vedhe, i hänele tegihe opak.
– Laut! Tänna laut! – kidastaškanzi hän Sergejale, a iče rigehtiškanzi Tol’kale abuhu: hän el’gendaškanzi, miše Tol’ka segoi verkoho. Pordos päliči hän tembaiži Tol’kan kädes i zavodi ujuda randha. No sen-žo aigan ken-se lujas vedaškanzi Tol’kad süvüdehe. Opakos Hanh’ zavodi lujemba rata käzil i jaugoil. Vedel al mi-se ratkaižihe, i Tol’kan pä ozutihe veden päl. A lautan kaik kandoi i kandoi veden joksendal.
– Ka midäk sinä! Kärautelde sigä! – heikahti hän Sergejale, kudamb kaiken-se seižui lautan keskel.
Kut-se školas starinoitihe, miše upnuzile tarbiž tehta tegohengaiduz. No kut necidä tehta, Hanh’ ei tedand. Hän kärauzi Tol’kan päl alahaks i zavodi händast kovas pudištada.
– Vaiše kole! En anda kolda! – hogišten saneli hän, i sen-žo aigan kut voi i mahtoi pörduteli Tol’kale elod. Hän pudišti Tol’kan sihesai, kuni se zavodi ohkta. – Nu naku! – hengahti Hanh’. – Muga-se paremb om.
Hanh’ pästi sebranikan maha i möst johtuti Segejan polhe.
– Kus oled?
– Ujun! – sanui Sergei. – Joksend ved’ om.
– Uju randannoks, ala uju keskedme!
Prihaižed seižuiba ümbri nodjos i kuivaziba sobid. Säsked vizäižiba heiš ümbri. I Hanh’, miše oliži enamba savud, tacli nodjoho vihandoid barboid.
Tol’ka sihesai säraiži, hän ei voind sidoda eskai koumed sanad.
– Haug’... Samal päs... – se oli üksjaine, min hän sanui.
A Sergei starinoiči:
– Sinä konz zavodid verkod libutamha, haug’-se libuškanzi ülähäks.
Sur’kulu! Tozi-ki, sen pän päl samal oli, mitte-se nälöm. Tol’ka kut nägišti, ka kidastaškanzi – i vedhe!
Sid’ kacun – sinä-ki čuklahtid. Šest kadoi, i mindai kuna-se vedaškanzi...
– Teidenke vaiše löcuid ongitamha, a ei kaloid! – buraiži Hanh’. – No hüvä om. Ika ištuižim verkos ühtes necen haugenke...
– Kule! – šuhaidaškanzi Sergei, kactes kehkeroil sil’mil. – A nece uk-se, kudamb Paijärvespäi... Hän kaken oikti sanui. Vaiše sinä neciš meile starinoičid, kut nece ozaižihe-ki...
– Midä ozaižihe? Iče pöl’gästuid, a nügüd’ – "ozaižihe"! A miše samal oli päs, ka necen minä-ki nägin. Ezmäi meletin, miše ozutihe. No kaikile koumele ei voind ozutadas...
– Voib olda, se nügüd’-ki verkos om!?
– Sindai varastab.
– Meletad, läksi?
– Ka ved’ ei kulu! Kaizer kacu, tünäs venub. Se-ki nimidä ei kule.
Kaizer, kulištades nimen, kacuhti ižandaha, sen sil’mäd paloiba vihandal mujul kezaön hämäraižes.
Verkon prihaižed heitiba päiväižen nouzmas. Tozi sanuda, heitli sidä Hanh’, a Tol’ka i Sergei seižuiba randal i kacuiba. Kalad putui vähän – kahtele lemusele, voib olda.
Nimittušt hauged ei olend, no verkon südäin oli rebitadud lophusai: eskai ülähäine jände oli kuti čaptud raudaižil. Hanh’ palahtelihe, miše kala pageni – a ku hö toižiba kodihe mugoižen sur’kulun kalan, miččen pähä samloid kazvoi. A Sergei varaiži Tol’kan polhe: ei siš, miše ei to kodihe pol’ havadod kalad, i siš, miše hän läksi mecha öks küzumata, hänele voi kut putub! Ka völ i verk-se hänen tatan oli, a nugüd’ se rebitadud om. Vaiše Tol’ka oli vaitti. Hänele kaiken-se näguihe, kut veden pindale saihe nece sur’kulu samlokaz haugen pä, kut hän opakospäi čuklahti vedhe (Hanh’ meleti, miše Tol’ka iče hüppähti vedhe), a sid’ mitte-se tundmatoi vägi tabazi händast paidas i zavodi upotelda, vedades händast kaik süvemba i süvemba viluhu vedhe.

Anatolii Petuhov

Сить - таинственная река

Russian
В полночь за стенкой шалаша забеспокоился Кайзер. Он всегда предпочитал оставаться на воле и ложился непременно у той стенки, у которой лежал Гусь.
— А вдруг сюда придет та волчица? — шепотом сказал Толька.
— Не придет. Раз у нее логово разорили, она далеко ушла и сюда не вернется.
Кайзер опять пошевелился. Было слышно, как он встал и, сопя, потянул носом воздух. Потом прошуршала трава и, будто переломили спичку, хрустнул сучок.
— Слышал? — шепнул Сережка.
— Тихо! — предупредил Гусь и сел, чтобы лучше слышать, куда пошел Кайзер.
Через несколько минут на реке раздался сильный всплеск, потом еще и еще раз.
— Это Кайзер? — спросил Толька.
— Нет, он навряд ли в воду полезет, — ответил Гусь.
— А кто же тогда?
— Почем я знаю! Пошли на реку!
Ребята выскользнули из шалаша и осторожно двинулись к реке, где все еще раздавались всплески.
— Да это же у сетки! — догадался Гусь. — Бежим!
Кол, к которому была привязана сеть, раскачивался и вздрагивал, а на середине реки плескалась крупная рыба. Ощетинившийся Кайзер стоял у самой воды в напряженной позе и неотрывно смотрел туда, где расходились широкие круги. Гусь отвязал плот, все трое вскочили на него и отчалили от берега.
Поплавки сетки были утоплены, а в том месте, где попала рыба, вода бурлила от мощных ударов хвоста.
Гусь погрузил руку в воду почти до плеча, нащупал верхнюю тетиву сети, не без труда приподнял ее и начал перебираться руками от поплавка к поплавку. Он хорошо ощущал упругие рывки сильной рыбы, которая вот-вот должна была показаться на поверхности.
— Теперь-то не уйдешь! Теперь-то наша будешь! — цедил сквозь зубы Гусь.
Тут раздался истошный визг, и Толька, в чем был, сиганул в воду. Плот качнуло, сеть рвануло куда-то вниз, и Гусь, потерявший равновесие, тоже оказался в воде. Фыркая и ругаясь, он рванулся было к берегу, но услышал плаксивый крик Сережки, опомнился и завертелся на месте, отыскивая глазами Тольку.
В нескольких метрах от себя Гусь увидел взметнувшуюся над водой Толькину руку, которая тотчас снова ушла под воду, и ему сделалось жутко.
— Плот! Гони сюда плот!.. — крикнул Гусь Сережке, а сам поспешил на помощь Тольке: он понял, что Аксенов запутался в сетке.
Улучив момент, Гусь схватил Толькину руку и что было сил рванулся к берегу. Но в тот же миг кто-то сильно потащил Тольку в глубину. Холодея от ужаса, Гусь отчаянно заработал ногами. Под водой что-то оборвалось, и скоро на поверхности показалась Толькина голова.
А плот все относило и относило течением.
— Ну, ты, шевелись там! — крикнул Гусь Сережке, который все еще маячил на плоту посредине реки.
…Когда-то в школе рассказывали, что утопающим надо немедленно делать искусственное дыхание. Но как делать, Гусь не знал. Он просто перевернул Тольку вниз головой и стал трясти.
— Ты только попробуй помереть, только попробуй!.. — хрипел Гусь, по-своему возвращая к жизни утопленника.
Он тряс Тольку до тех пор, пока тот не застонал.
— Ну вот, — облегченно вздохнул Гусь. — Так-то лучше…
Он опустил товарища на землю и снова вспомнил о Сережке:
— Сдох ты там, что ли?!

— Я плыву, — кротко отозвался Сережка. — Ведь течение…
— К берегу чаль! Чего посередине тащишься?..
Ребята стояли вокруг костра и сушили одежду. Комары тучами вились вокруг их голых тел, и Гусь, чтобы больше было дыму, то и дело подбрасывал в огонь зеленые ветки.
Тольку все еще била лихорадка, и он не мог связать и трех слов.
— Щука… Мох на голове… — вот единственное, что он пока сказал.
А Сережка рассказывал:
— Ты как сетку-то стал поднимать, щука-то и полезла кверху.
Огромадная! И правда на голове у нее мох, тина такая. Толька увидел да как заорет — и в воду!.. Потом, гляжу, и ты нырнул. Шест куда-то подевался, и меня понесло…
— С вами лягушек ловить, а не рыбу! — ворчал Гусь. — Ладно, пуговица у пиджака оторвалась, а то бы сидели в сетке с этой щукой…
— Слу-ушай… — прошептал Сережка, округлив глаза. — А ведь старик-то, который на Пайтове… Выходит, он прав? Только ты рассказал нам — и сразу вот такое приключилось…
— Чего приключилось? Сами сгузали, а теперь — "приключилось"!.. А вот мох на голове у щуки был — это правда. Я сам видел. Думал, показалось. Но всем-то троим не могло показаться…
— Может, она и сейчас еще в сетке?
— Тебя ждет.
— Думаешь, ушла?
— Не плещется же! И Кайзер видишь как спокойно лежит. Значит, и он ничего не слышит.
Волчонок, лежавший неподалеку, повернул голову к хозяину, и его глаза зелено сверкнули в темноте ночи…
Сетку снимали на восходе солнца. Точнее, снимал ее Гусь, а Толька и Сережка стояли на берегу и смотрели.
Рыбы попало на удивление мало — ухи на две. Никакой щуки, конечно, не было, но зато средина сети — сажени на две — изорвана в клочья; даже верхняя тетива в нескольких местах будто расстрижена ножницами.
Гусь сокрушался, что крупная рыбина ушла — то ли бы дело притащить домой такую щуку, у которой мох на голове от старости вырос! А Сережка боялся за Тольку: раз тот не принесет домой полмешка рыбы, значит, за самовольную ночевку в лесу ему влетит. Вдвойне влетит, когда отец узнает, что Толька брал сетку и что эта сетка так сильно испорчена.
Безучастным ко всему оставался лишь Толька. Ему все еще мерещилось, как на поверхности воды появилась на мгновение огромная щучья голова, вся в тине, как он в ужасе отпрянул и угодил в воду (Гусю показалось, что Толька сам прыгнул с плота), а потом неведомая сила цепко схватила его за одежду и стала топить, рывками увлекая все глубже и глубже в холодную воду.