Тексты
Вернуться к списку
| редактировать | удалить | Создать новый
| Статистика
| ? Помощь
Mimmoni lintu, šemmoset ni laulut. 2
Источник:
Oma mua. 2026. 09.09 (№ 35 (1825)). С. 6
Valmisti Valentina Karakina
Mimmoni lintu, šemmoset ni laulut. 2
карельский: собственно карельское наречие
Новописьменный севернокарельский
Tetri
Tulkah tetri tai harakka (Tulkah mitä tulkah).
Antua tetrenleipyä (=antua šelkäšaunua, perševeistä).
Piäčkyni
Piäčkyt tullah kuikan šiiven alla (Piäčky ta kuikka tullah yhtäaikua).
Kuu kiurušta kešäh – piäčkyštä ei ni päivyä.
Kana
Kana myö ta šana ošša (Šanotah harvapakinaisešta).
Kana on munua šuurempi.
Mitä šiitä kanan kaikerrukšešta, kun ei kukko piätäh kiännä.
Ei ole kanua kakattajua, eikä kukon kukertajua (Ei ole mitänä šiivattua talošša).
Mi kana äijän kakattau, še vähän muniu.
Kanan laulu ta piijan nakru ei olla hyväkši.
Mimmoni kana, šemmoni i muna.
Ennein še kana munat muniu, kun poikaset hautou.
Šiksi on kanalla piä pieni, kun mieltä on vähä.
Kanat toratah pahoiksi šäiksi.
Kattauhan še kanaki poikaseh šiiven alla.
Kun kana munien piällä (Istuo liikkumatta).
Kun munija kana (Hälisijäštä).
Aštuo kanan aškelilla (Hitahašti).
Kukko
Ei jiänyn kukkuo kukertajua, kanan lašta laulajua (Tuli loppu kaikella).
Kukko kakšitoista kanua kurissa pitäy, a eräš ukko ei ni yhtä akkua kurih šua.
Käšyštä ei ni kukko laula.
Kukko laulau kun šyötetäh, kello käypi kun vejetäh.
Ei kukko šuuri ole, ka akkajoukkoh kurissa pitäy.
Hanhi
Harvoin hanhi vierahina, šeki šuurella šuvella.
Hanhen pešäh ei pie harakan munie tuuvva (Ajattele, ennein kun alotat työn).
Ei pie männä hanhen munija korpin pešäštä eččimäh (Esimerkiksi, pahanšisušešta šuvušta kos’s’omah).
Harakan pešäh hanhen munie ei tule.
Jouččenen kynneššä lumi, hanhen varpahašša halla.
Harvoin on hanhi vierahana, šuuri hauki šyötävänä.
Joučen
Jouččenen kynneššä lumi, hanhen varpahašša halla.
Jouččenen munat kyläh annoin, a variksen pukšuperšiet (korpin munat) tilah tuotih (Omat hyvät tyttäret kyläh annoin, rumat ta kelvottomat tilalla šain).
Punaset tulou jouččenen šiiven alla.
Jouččenen pitäis olla niin kuin imehnisen šukuo.
Talvi jouččenen jäleštä.
Koppala
Ei pyyštä kahen jakuo, koppalašta (oravašta) kolmeh mieheh.
Meččo
Miikkula mečon kera, Jyrki hauvin kera.
Pyy
On kun pyy muailman lopun iellä (Pieneštä helposešta ihmiseštä).
Ammu pyy meččäh männeššä, elä jätä tullešša ammuttavakši.
Ammu kuni on pyy okšalla, toista kuni ečit entini pakenou.
Lähet pyytä pyytämäh, koppala koissa häviey.
Äijä on pyyn pyytäjyä, vain vähä on šen šuajua.
Parempi on pyy kiäššä, kun kakši okšalla.
Parempi pyy pivošša, kun kakši okšalla.
Valkie on, kuin pyyn liha.
Pyy pyrähti, mua järähti, Jumalan veretki värähti (Anni Lehtoni).
Pyy pyrähti, mua tärähti, Jumalan veret värähti, makšat Muarien värähti.
Pyy oli aikoinah oikein šuuri lintu. Ni Jumala kun oli mualla tiälä kävelömäššä, šiitä še kun läksi še pyy lentoh, ni še kun hyppäi lentoh, ni niin kuin mua ois tärähtän kun še läksi. Jumala pöläšty, jotta häneltä veret värähti kun še pyy läksi lentoh. Šiitä Jumalan ois pitän ottua šiitä pyyštä joka linnulla pätäšliha ta šiitä pyy jäi ylen pienekši kun Jumala otti kaikilla lintuloilla šen pätäšlihan pyyštä (Nasti Aittavaara).
Pyy oli ylen šuuri, jotta Jumalan pöläššytti, šiitä pienekši tuli.
Pyyn lihua pantih joka kalah, joka kalašša on pyyn lihua. Kalua ei ennein šyöty pyhissä, šilloin kun pyhitettih, šentäh kun niissä oli linnun lihua (Ulla Muistama).
Šorša
Šoršan poikua ta šuaren lašta ei pie uimah opaštua.
Šiitä vašta šorša uimah, kun vesi peršieh noušou.
Šorša matkuau erineh, mityš on emä, šemmoni i erä.
Šoma on šorša poikasena, kaunis on tyttö kaššapiänä.
Tijani
Aika kun tulou, ni tijani kurkie nenäštä vetelöy.
Punani
Toini eläy, ei mitänä tiijä, niin kuin punani pälveššä.
Piäsi kun punani pälveh.
Kuu on kiurušta kešäh, puoli kuuta peiposešta, väistäräkistä ei ni päivyä.
Linnut einuššetah
Elukoissa ta lintuloissa monien šukupolvien aikana on kehittyn kyky einuštua šiän muutokšie. Hyvä šiä on mukava šekä elukoilla, jotta lintuloillaki. Paha šiä olipa še ukkosen šiä, vihma taikka paukkaja pakkani vaikeuttau heijän ruuvvan šuantua. Nykyjäh on tietuo noin 600 lintu- ta elukkalajista, kumpaset einuššetah šiätä.
Merimiehet jo ammusista ajoista on šuatettu arvata šiän muutokšet lokkien käytökšeštä. Još lokki keiluu veješšä, ni še merkiččöy hyvän šiän jatkumista. A kun še karjehen ta killehen kera kävellöy pitin rantakivijä ta hiekkarantua, ni vuota myrškyö.
Još pikkulinnut lennelläh, kisatah ta šyyvväh, ni lähituntina ei tule šajetta, vaikka taivaš ollou jo pilvilöissä.
Šuorietta meččäh. Päiväni paistau ta lämmittäy. Šinisellä taivahalla puriehitah valkiet pilvenhattarat, mečäštä kuuluu niin tuttava:
– Kuk-kuu! Kuk-kuu!
Voitta olla ihan huoletta. Paha šiä ei tule häiriččömäh. Kiän kukunta aina tietäy hyvyä ta lämmintä šiätä.
Kuhankeittäjäki šuattau einuštua šiätä. Kaunehella šiällä še heliešti viheltäy. Pahan šiän ieššä še n’aukuu, kuin riäkätty kišša. Näin še varottau muitaki pahan šiän tulošta.
Kirkkahina kešäpäivinä loitoš kuuluu kaunis peiposen laulu. Vain kun ollou tulošša paha šiä, ni šilloin peiponi istuu okšalla iänettäh taikka iäntäy näin:
– R’um... pink, r’um... pink.
Kun varikset istuuvvuttaneh levähtämäh piät eri šuuntih, tulou tyyni päivä. Vain kun issuttaneh rivissä piät yhteh šuuntah ta vielä lähellä puun runkuo, ni on šyytä vuottua tuulista šiätä.
Merimiehet on primietitty, jotta merikotkaki šamoin tietäy šiän muutokšen.Vuorokautta ennein myrškyn alkuo še oikein lujašti ta pitälti karjuu.
Kun muuttolinnut tullah ennein tavallista tuloaikuah, še tietäy aikaista ta lämmintä kevättä. Kun linnut luajittaneh pešieh puijen aurinkoisella puolella, ni lupeissa on kylmä kešä.
Tietomiehet on pitälti tutkittu tätä ihmellistä lintujen kykyö ta tultih šemmoseh piätökšeh, jotta lintujen onšiluut ollahki ilman painehen muutokšen einuštajat.
