Тексты
Вернуться к списку
| редактировать | удалить | Создать новый
| Статистика
| ? Помощь
Назаров Николай.
Oma randu ainos on oma. 4
Источник:
Oma mua. 2026. 09.09 (№ 35 (1825)). С. 7
Назаров Николай
Oma randu ainos on oma. 4
карельский: собственно карельское наречие
Новописьменный севернокарельский
Meijän veteruanat
Äijy oman muan puolistajua annettih oman hengen rahvahan iččenäžyös. Vie lövvin moizii tiedoloi: Ižänmuallizen voinan frontil Priäžän piirispäi lähti enämbi kolmie tuhattu miesty da nastu, järilleh kodih tuli vaiku 1998 hengie, äijät niilöis jygiesti ruanitut.
"Talvivoinan" urholoih näh minun arhiivas tiedoloi ei ole. Dai minun tuttavis voinan veteruanois nikedä nygöi ei ole hengis. Vältämättäh tahtozin mainita erähis.
Nuožarvespäi Priäžäh meil toiči käi gostih kahten voinan veteruanu, meijän rodn’u F’odor Dmitrijevič Larionov. Mustan, tuomazekse ainos toi keittozen magiedu Nuožarven riäpöidy. Roinnuhes häi oli Pekkilan kyläh vuvvennu 1908. Kymmenevuodizennu brihačunnu häi lähti ruadoh. Voinan aigah lunnasti kolme ordenua da vie seiččei medälii. Jälles voinua kodvazen ruadoi kai raikomas. Aijoi kuoli, parahite Voitonpäiviä vaste, vuvvennu 1975...
Tavan mugah, veteruanat ylen vähän sanellah voinah näh, jygei on mustella. No minul ylen äijäl lykysti mennyt vuon sulakuul tostu kerdua kuunnella raadivos kunnivoitun žurnalistan Ol’ga Ognevan paginua oman died’oin kel. Parembua kerdomustu voinah näh en kuulluh, kerdu iče saneli, oli lapsien opastajannu da viegi hyvin tiezi karjalan da suomen kieldy. P’otr F’odorovič Muhorov äijän saneli mieldykiinnittäjiä. Tämä karjalaine mies oli roinnuhes Melličöin kyläh vuvvennu 1918. Nägi kolmen voinan gor’at peräkkäi. Ezmäi talvikuul 1939 händy tuodih talvivoinah, Terijovel Otto Kuusizen Karel’skoih armieh. Talvi toven oli hirvei, lumekas da pakkaine – 42 gruadussissah erähil päivil.
Ižänmuallizen voinan aigah vuvvennu 1941 Br’anskois oblastis häi puutui saksalazil käzih– nälgy, voimatus, nimittumua nad’ouhkua piästä välläle. No čuudo taki tapahtui. Königsbergan kauti händy työttih Suomeh batrakakse ižändällyö, muanomistajalluo. Sie tervehys vähäzel koheni, jäi hengih! Vuvvennu 1944 häi piäzi järilleh Nevvostoliittoh. Otettih kodvazekse ielleh sluužimah, ga 3. kylmykuudu1945 gu lapsien opastajua, käskyn mugah työttih kodih. Hätken ruadoi algukluasois opastajannu, ezmäi Kukkarves, sit Jyrgiläs. Omal mual tervehys koheni, P’otr F’odorovičan igiä oli 89 vuottu!
Smietin, kogo Priäžy hyvin tunzi Nikolai F’odorovič Makašovua – voinan veteruanoin järjestön piämiesty. Mugaže vahnembua Aleksei Fominua. Pidäy mainita, jälgimäzil vuozil Aleksei Vasiljevič muutti elämäh Anuksen piirih. Tämä frontoviekku, onnuako ainavo karjalazis miehis vojuičči partizuanoin joukos loittozes Frantsies! Enne sidä hänel lykysti pajeta saksalazien plenaspäi.
Hyvin tunzin karjalastu miesty Ivan Kuzmič Ignatjevua, tankistua, meijän lähimästy susiedua. Sanah tuli, konzu tulimmo Priäžäh elämäh, heijän kaivos vetty otimmo mondu vuottu, ei kielletty. En tiedänyh sidä mieldykiinnittäjiä šeikkua, gu juuri järvirannas kodvazen eli Dora Kopra oman perehen kel. Häi frontal oli snaiperannu, vikse sen periä nikonzu ei löyhkänyh.
Mugaže poikki dorogas 1960 eli Virčenkon pereh. Ukko da akku – mollei voinan veteruanat. Daniil Filippovič, podpolkovniekku, sluuži armies 27 vuottu, ukrainalaine. Vastineh Anastasija Petrovna, karjalaine, tuatan sugunimen mugah Jemeljanova, roinnuhes vuvvvennu 1919 Kolatsellän Ongilammin bokkukyläzeh. Tuttavuttih hyö Karjalan frontal, konzu kolmas meribriguadu seizoi Syvärin jovel kylmykuul vuvvennu 1943. Nast’a – nuori da ylen čoma neidine oli sanitarkannu. Tiettäväine, frontal hänelgi oli ylen jugei da hirvei ruado...
Jälles voinua hyö kazvatettih kolme lastu. Tytär Tatjana rodih vie čomembi muamua! Hätken ruadoi muuzikan opastajannu omas Priäžäs. Mihail opastui inženerakse, a nuorin poigu, Aleksandr, kuigi tuattah rouno, rodih podpolkovniekakse! Händy minul on žiäli täh aigassah – aijoi kuoli. Moine oli luja, ravei mies...
Sanotah, muailmu on ahtas. Äijiä myohembi Oma Pajo -horas tuttavuin Alla Petrovna Gubarevan kel. Hyvä pajattai da vessel inehmine. Petroskoin Marjaine-päivykoin ruadai, lapsienkazvattai. En smiettinyh, häi on Anastasija Petrovna Virčenkon sizär, nuorin perehes. I häi saneli voinanaigazen romantiekkujutun rakkahuoh näh – moizen, ga diiviekseh voibi! Tämä syväindyliikuttai histourii kodvakse tartui minungi mieleh...
Vuvvennu 1941 nuori suomelaine saldattu mieldyi karjalazeh neičykkäh - pienen Allan vahnembah Anni-sizäreh, kudual täydyi vai 16 vuottu. Suomelazel oli čoma nimi Olavi Kantele. Voinan lopus Anni ei lähtenyh hänen kel Suomeh. A Olavi nikui ei voinnuh unohtua Annii, jätti oman syväimen Ongilambih, ei nainnuh. Vuvvennu 1996 järilleh tuli Karjalah, juuri Kolatselgäh, eččimäh omua mielespiettäviä. Vuvven peräs hyö toven vastavuttih, Anukses, silmy silmäl. Smietin, se oli tuskupagin. Moine kaunis rakkahushistourii...
A Salmin karjalazet jälles voinua 1980-luvul pajatettih: "Ei enämb’ sodua, torua ois, ainos vai sovus eliä vois".
Kul’tuuran puoles, vuvvennu 1977 kogo Nevvostoliitto mieldyi ABBA-nimizeh Ruočin pajojoukkoh. Sidä ansambl’ua minä suvaičen tässäh. A omis pajattajis suurimas arvos sil aigua rahvas piettih Vladimir Visotskoidu da Alla Pugačovua.
