Тексты
Вернуться к списку
| редактировать | удалить | Создать новый
| Статистика
| ? Помощь
Bogdanova Natalja.
Ladvas puuh et nouze
Источник:
Oma mua. 2026. 16.09 (№ 36 (1826)). С. 6
Bogdanova Natalja
Ladvas puuh et nouze
карельский: ливвиковское наречие
Новописьменный ливвиковский
Piiterin alovehel kerran kahtes vuvves pietäh Pohjazen tulen sävelmät - festivualii. Sih tulou Urualan kielipereheh kuulujien suomelas-ugrilazien da samojedukanzoih kanduvähembistölöin edustajua. Urualan kielipereheh kuuluu enämbi 25 miljounua hengie.
Samah kielipereheh kuulujua kaksi kebjeijalgastu meigälästy, kudamil ei ole virrallistu kanduvähembistölöin stuatussua, omii juurii mustajen šuorivuttih ičeväil Viiborgah festivualih käymäh.
Viiborgu kummastutti da ihastutti, kui hyvin sie vastattih karjalazii da milleh kunnivoijen sigäläzet rahvas säilytetäh omua "karjalastu" mennytty aigua. Linnan histouriellizes puoles on äijy kohtua, kuduas selgieh nägyy karjalan hengi – nimilappuolois da tavaroin nimilöis, koufeiluloin da laukoin čomendukses.
Festivualih, kudai piettih Viiborgan linnoituksen seinis, meijän rahvas tiettäväine tuldih karjalazis ruutis. Ennevahnas tiä oli vahnu karjalazien eländykohtu. Meigäläzii, kuduat oldih keskiaijan kost’umois, kerras ruvettih kaččomah da kyzelemäh. Siiriči astujat, tavallizet linnalazet da vakkinazet tahtottih tiediä kaiken — karjalazien histourii, meijän čomendukset, ruutat, kui paikkua piäh azetetah. Mieleh oli kuulta, ku Viiborgas äijät vastah tulluot hyvin tietäh petroskoilastu ruutien ombelijua Natalja Denisovua.
Meijän Urualan kielipuus on äijy erilastu oksua, omii juuriigi myö hyvin mustammo. Festivualih, kudai piettih 3.–6. syvyskuudu Piiteris da Viiborgas, tuldih mansit da hantit, saamelazet, nensat da ensat, sel’kupat, nganasanat, inkeriläzet, vadjalazet, inkeroizet, setukaiset, beserm’anat da vepsäläzet. Voulogdan da Piiterin alovehien vepsäläzien kollektiivat kummatettih sil, ku heijän taba da paginluadu eruou Karjalas eläjien vepsäläzien tavas da paginas.
Festivualin aigah 5. syvyskuudu piettih Ezi-ižien šupetus -kvestu. Vaigu meččyelättilöin jälgilöi myöte piästyy, pedran sarvis tavattuu, oman čum-eländykohtan srojittuu, kunnivoitun Hengen nimen kirjaimien mugah kerättyy sai azettua rauhus ennevahnazil mualoil. Kvestah meigäläzet ei puututtu, ku ei täydynyh aigua, ga yhtelläh nähtih pedran. Pedru oli festivualis ei vaigu čomenduksennu, ga elävän histourien ozutuksennu. Festivualin enzimäzenny piän Piiteris oli ezitetty ozutus, kudai kerdoi Zapol’arjen bataljounois, kudamis käytettih pedroi, da pohjazes eläjien kanzoin panokses Suuren voinan voittoh. Festivualin tossu piän Piiteris festivualilazet kerrottih omas ruavos kielen säilyttämizekse.
Nganasanoil, sanommo, lapset päivykodih tulduu jätetäh "kynnyksen tuakse" kai kielet, paiči omua. Nganasanoin kieli eruou karjalan kieles, ga on midägi yhtehisty: karjalan "minä" nganasanoin kieleh on "mana". On heil yhtehisty tavoisgi: nganasanoil on kaksi nimie, enzimäzen hyö "peitetäh", mieroh niškoi on toine. Eräs nuori nganasanu tuttavujes sanoi oman nimen – Nontel’u. Minun karjalastu Natoi-nimie häi sanoi äijäh kerdah, rounoku ihastellen joga iändy. Hänen nimi pyhkäldih mustospäi. Uvvessah händy nähtyy, kyzyin: kirjuta la oma nimi minule mustokse. Enzimäi häi hörkistyi, ga sit mustoitti, ku jo sanoi minule oman nimen da kirjutti sen uskojen minuh.
N’a-rahvahan, kui sanotah omua iččie nganasanat, pajot toiči äijäl mustoitetah karjalazii jouguloi. Eräs Hendir-nimelline ansamblin pajattai kumman luaduh mustoitti minule minun buaban sizärdy, vaigu hänel ollah mustat silmät.
Viiborgas festivualin aigah oli hyvä siä. Se oli nganasanoin ruado, muga hyö mele jällespäi sanottih. Taimiralpäi on pitky matku "suurele muale" da pidäy äijän ehtie, sendäh siägi pidäy olla hyvä!
Ansamblin piälikkö Svetlana Kudr’akova (rovun nimi Sibi Ngamtusuo) kuuluu vahnah Korbivaroloin roduh, on kuulužan šamanan bunukku. Festivualin jälles Piiteris piettih Ngamtusuo -rovuspäi -kirjan prezentatsii, kudai kerdou kuulužien tiedoiniekoin histouriedu da kuduan kirjuttajien joukkoh kuuluugi Svetlana Kudr’akova.
Festivualih yhtyi kanduvähembistölöin 369 edustajua. Ga tottu toven heidy oli 369 hengie da vie kaksi ližäkse, ku yhtehisty kieliperehty tutkimah tulimmo myögi, kaksi karjalastu. Hos meidy oli vaigu kaksi, ga myögi yhtyimmö suureh ruadoh – histourien säilyttämizeh da yhtehizen sovun lujoittamizeh.
