Тексты
Вернуться к списку
| редактировать | удалить | Создать новый
| Статистика
| ? Помощь
Alina Gapejeva.
Tahtot eliä hyvin — ga elä
Источник:
Oma mua. 2026. 30.09 (№ 38 (1828)). С. 6
Alina Gapejeva
Tahtot eliä hyvin — ga elä
карельский: ливвиковское наречие
Новописьменный ливвиковский
Heččulankylän eläjät ei uneksita suadamattomua. Hyö hyvin tietäh: tahtonet parandua omua elaigua – pidäy ruadua.
Suan kilometrin piäs Petroskoispäi olii Heččulankylä eläy omah luaduh. Kalakkahas, gribakkahas da kaunehes kohtas eläy läs 80 hengie, kezäkse kyläh liženöy eläjiä – tullah duaččuniekat. On tiä pikkaraine laukku da kluubu. Vie pyzyy alguškola da lapsienpäivykodi. Jogahine tämän kylän eläi on elokas: tiä on kylläl hil’l’ažuttu, veresty ilmua da kullan läpetysty kolmes järves – Leibärves, Peltarves da Heččulan järves.
Järvirandu on lähäl da paikallizet eläjät ammui tahtottih kunnostua net kohtat, ku rahvas kävväh tänne kezoidu kylbemäh, päivittymäh, luonduo ihailemah da huogavumah. Algukluasoin opastajal Irina Jevsejeval juohtui mieleh luadie projektu, kuduan mugah vois kunnostua järvirandu. Hänen mielii kannatettih kyläläzet.
Karjalan alovehelline Nuorien opastajien da tiedomiehien kluubu - järjestö pani rattahile projektan "Karjalan parahien kohtien kartu". Sih paiči toizii alguhpanoloi kuuluttihgi projektat, kudamien mugah luajittih huogavundukohtii luonnonhelmas. Sidähäi pidi heččuil’čoil. Enzimäzekse hyö lugiettih kai menot da työttih projektu konkursah.
– Matejualoin ostamizeh kirjutimmo vaigu 12 tuhattu rubl’ua, sellittäy Irina Ivanovna.
Heččuil’čoin projektu kannatettih da hyö suadih pakittavat varat. Nämmih den’goih kyläaktivistat luajittih da azetettih stolan da skamn’at, tulisijan, kohtat, kus voibi heittiä sovat enne kezoitandua da jälles šuorivuo, valmistettih sijan, kunne kerätäh topat da azetettih plakuatan luonnon vardoiččemizes mečänvardoiččijois luvan suaduu. Tärgei on, ku täh kohtah luajittihgi käymäl – ubornoi. Kai ruavot ruattih kyläläzet rahvas, ku tahtotah luadie oma eländykohtu da elaigu parembakse.
Iivananpiän kezoitandu- da huogavundukohtu avattih nimel "Leibyjärven kylby". Nygöi se kuuluu Karjalan mustokohtien luvetteluh virrallizesti. Aktivistat prižmittih, ku se kohtu vältämättäh puuttus kartale.
Tämä projektu oli vaigu algu.
Se pidäy elos olijoile
Ei sua eliä vaigu yhtel päiväl mennytty da elettyy mustamata. Suuren voinan allus äijät kyläläzet lähtiettih voinale, vojuittih ken kusgi. Kodih voinalpäi ei tulluh 65 kylälästy. A net, ket tuldih – 48 veteruanua – jo ammui ollah toizel ilmal.
Heččuil’čat piätettih säilyttiä niilöin musto, ket oldih puolistamas omua muadu hirvies voinas. Sen hyväkse luajittih stendu "Kuolematoi polku". Irina Jevsejeva kiändyi vojenkomuattah, ku pidi suaja tiijot niilöih nähte, ket oldih Ižänmuallizes voinas. Sen jälles tutkittih tiedoloi, kudamii on Kniga pam’ati -kirjas, kudamas ongi Priäžän lohkon miehien da naizien nimie. Projektah nähte tiijustettih voinal kuaduzien jälgeläzet, kuduat saneltih omih died’oloih da pruavodied’oloih nähte, kuduat elettih pienis Heččulan lähäl konzulienne olijois pienis kyläzis, kudamii jo ammui ei ole olemas. Erähii niilöis saldatois otettih voinale toizien piirilöin vojenkomuatois, sendäh tuli eččie tieduo äijis kohtis da hätken. Ga ruado eistyi – Heččulan kylän "Kuolemattoman polkan" riävyt pitkettih.
Stendale ei ammui kirjutettih vie kahten heččuil’čan nimet. Enne heih nähte tiettih vai sen, ku hyö kavottih viestittäh, ga ai ammui heijän jiännökset löyttih Piiterin lähevil.
Musto on tärgei jogahizele. Rahvas hyväl mielel ruattih talgoh, kunnostettih mustokohtan sijoi. Nämmih ruadoloih piettih 46 tuhattu rubl’ua. Paikallizet eläjät kerättih äijiä enämbän den’gua, migu oli pluanois. Valdivonkannatuksen avul sai ei vaigu luadie suuret stendat, ga ližäkse azettua mustokohtah kukkuastiet da istuttua sinizen kuuzen da tujan vezat. Kai net ruavot ollah kodirannan puolistajien mustokse da kunnivokse.
Hengele voimua
Arhiivutiedoloin mugah Heččulan kyläs vuvvennu 1863 jo oli olemas Vasil’l’an časounu. Kodirannan histourien tutkijoin Detčujevan da Makurovan tiedoloin mugah kyläs oligi oma kirikkö. Vahnembat kyläläzet uskoitetah, ku kylän korgevimas kohtas vuodessah 1975 seizoi konzulienne nostettu časounu. Aijan aloh se kohtu kazvoitui heinäl da vičiköl.
Kaksikymmen vuottu tagaperin paikallizil eläjil juohtui mieleh elavuttua časounu. Eihäi ristikanzat eletä kirikötä. Se on ristikanzan hengen kodi. Yhtelläh silloi mieleh juohtunuh jäi todevumata, ku rakendusruavot ollah aiga kallehet, a kyläs on vähä eläjiä.
Kylän lapsien päivykois ruadai Nina Matvejeva piätti luadie talgohruavot, ku suas hos kabrastua se kohtu, kudai ennevahnas oli pyhänny kohtannu. Miehet niitettih korgiet heinät, kasardettih tuhjot. Endizen časounan kohtah azetettih kumardusristu da obrazat.
– Tänä vuon Äijänpiän myö tuaste mustelimmo meijän ammustu tahtuo – luadie časounu. Da sen-tämän päivän mendyy tuli ihastusviesti: meile annetah valmis časounu! Nygöi se on riičitty, ga meile se on suuri ihastus da hyvä mieli, sanotah kyläläzet.
Rahvas kerras ottavuttih ruadoh: pandih kirjoile muapala, kudual rubieu seizomah časounu, sih pidi 15 tuhattu rubl’ua. Net den’gat kerättih ylen ruttoh. Sit miesjoukko terväh da hyvin luadi alustan časounah niškoi. Syvyskuul uvves časounas jo piettih enzimäine sluužbu.
Tiettäväine, ies on vie äijy ruaduo da hommua. Ga joukol da hyväl mielel heččuil’čat ruavot ruatah.
