Тексты
Вернуться к списку
| редактировать | удалить | Создать новый
| Статистика
| ? Помощь
Alina Gapejeva.
Lokin sugu: ruavot, perindöt da ihalmot
Источник:
Oma mua. 2026. 14.10 (№ 40 (1830)). С. 6
Alina Gapejeva
Lokin sugu: ruavot, perindöt da ihalmot
карельский: ливвиковское наречие
Новописьменный ливвиковский
Karjalazes kyläs eletäh luonduo rikkomata, ihastutah tavallistu hyviä da kunnivoijah perehen perindölöi.
Tie Petroskoipäi Kurmoilah on silei, kui pyhkin stolal. Enzimäi ajat ruttoh, ga jälgimäzet kaheksa kilometrii asfal’tudorogaspäi hypit kivikkyö myöte. Sehkin hyvin voit kačella tien mollembil puolil avavujii nägöaloi. Se sidä maksau.
Seizatu, kenbo olet?
Vakkinastu kyläs kerras vihjatah. Tundemattomah mašinah kerras iškietäh silmiä harvat kyläläzet. Tiešuaral vastuammo naizen. Vaikkaine seizou, ga sanoittah suau ellendiä: ketbo oletto, midäbo tulitto? Sellitämmö, ku ečimmö Lokkinoi, heidy tulimmo pagizuttamah. Naine sellittäy, ku Lokkinoi on puoli kyliä da viippuau käil: ajakkua la ielleh, annan vallan.
Meidy vastatah suures kois Nikolai F’odorovič da Jelena Gennadjevna, muheloitetah, taritah hiilavua happoidu. Pagin iče libuu. Nikolai Lokkin on Kurmoilan suvun jälgeläine, hänen ezi-ižät ammui elettih tiä. Paikallizien tarinoin mugah hyö oldihgi tämän eländykohtan alguhpanijat.
Nikolai kazvoigi tiä. Otti mučoikse hyvän da ruadajan Jelenan, ruadoi raududorogal, sai Ruadoveteruanan arvonimen. Kymmene vuottu molodoit elettih linnas, ga syväin käski mennä omah kyläh. Nygöi Nikolai da Jelena ollah eläkkehel. Tänä vuon istutettih kartohkua, morkouhkua, laukkua da kapustua. Teplitsas kokotetah ogurčat da pomidorat. Ižändy ikkunas käil ozuttau omat muat – on sidä muadu. Lokkinoil on kanua da kozua. Kozat kyläs nygöi ollah sanankuulijat, pahua ei ruata. Niitettyy heiniä niilöile vietäh valmehekse. Eläkkehel olijoile omat muat ollah abuh: stolal ollah omat ruahtot, hapainmaijot, jougurtat. Škuapas on kaikkie ruokittu talvekse. Ga ku himoitannou, ku stolal olis magiedu syödäviä da talvel vačču olis täyzi, päčil viruo ei ole aigua. Huondeksel nouze kuvven aigah da kogo päivän ole jalloilleh. A täl päčil pädis viruo: seizou keskipertie – suuri da čoma. Sen omin käzin luadi Nikolai.
– Meidy älä kirjuta, kirjuta kyläh nähte, vagavah, ga ruttoh käsköy pereh ižändy, konzu kuulou, ku tahton tiijustua heih nähte.
Ga rubien sit Kurmoilah nähte sanelemah.
Virrallizien tiedoloin mugah kyläl on viizi sadua vuottu. Internetas luvemmo: Kurmoilan ennustajannu oli kohtu, kuduadu verokirjois mainitah Mägr-niemi.
Tiedomiehet väitetäh, ku Kurmoilan rinnal on löytty ennevahnazii eländykohtii: muakuoppua, tulisijua da muinazien eläjien ruadovehkehii. Net kallehet lövvöt nygöi ollah Ermitaž-muzeis. Vuvvennu 1926 Kurmoilas oli 26 talovuttu, eläjiä oli 149 hengie. Sit rauhažan da hil’l’an Kurmoilan elaijan rikkoi poliitiekku, repressiivuozinnu äijii pikallizii otettih kiini. Niilöin joukos oli kaksi miesty, kenen sugunimi oli Lokkin. Heidy reabilitiiruittih aijan aloh.
Kurmoilu nevvostovallan aigah
Nevvostoliiton aigah kylät elettih omua elaigua. Huondes kyläs algavui ei nostatusčuassuloin soitandas, vai päiväzen nostuu. Kukoit laulettih, lehmien kellot helistih, bliäkettih lambahat.
Ga aigu meni, elaigu muutui. Vahnat siirryttih toizele ilmale, kylän pihat tyhjettih, salvattih škola, kluubu da laukku. Kurmoilu, kui kymmenet toizet karjalazet kylät, tainehtui. 1990-luvun lopus Kurmoilu elavui. Linnalazii kuhkutettih täh kolkah veres ilmu da mahto huogavuo linnan hälylöis.
Duaččuniekoin uuzi sugupolvi ruadoi da eli omah luaduh. Kartohkan loppumattomien peldoloin sijah ainos vai puaksumbah sai nähtä ruokittuloi kukkuvagoloi, čopakosti niitettylöi piendarii da kirjavii gamakkoi virundah niškoi.
Konzulienne unohtettu Кurmoilu elavui, sit rodih movvakas kohtu, kuduas linnalazet rauhoituttih luonnon helmas. Täl aigua kyläs on 63 kodii, kudamis vaigu kymmene on vahnua puuhistu taloidu, dostalit ollah duačat. Kyläh kävyy autolauhku, myödäväkse tuvvat kakkie, midä pidäy: leibiä, pastostu, maiduo. Tulou omal mašinal poštanruadai. Kuda-kui tsivilizatsii on olemas, eliä voibi.
Pohjazen helmi
Kurmoilu on tovelline helmi Siämärven rannal. Kohtu tämä on ylen hil’l’aine. Vaigu kajoin iändy kuulet. Meččyzvierit ei varata tulla kyläh. Niken ei hämmästy, ku lienne reboin händy viuhkahtah pihas. Talvil tuletellah hukatgi, kondii kömpeilöy kylän rinnal – kylläine moine.
Dorogua myöte ielleh astujes
tulemmo vuvves 1944 vuodessah 1958 toimijan Kalastajan iäni -kolhozan vahnah kon’ušših. Arhiivutiedoloin mugah kolhouzan piälikönny oli Jakov Lokkin, Ižänmuallizen voinan veteruanu.
Kon’ušin sydämes on hil’l’u vai tuuli vilahtah toiči da vahnat lavvat kridžistäh. Seinäs ollah hevon länget, čupus – hango. Rounoku kentahto vägevy tulou hedi, koppuau hangon da länget da ruado rubieu kiehumah.
Nouzettelemmo Pyhän Jumaldoman Blahoušen’n’an časounah. Se on nostettu vuvvennu 2010 paikallizien eläjien da duaččuniekoin varoil. Por’adnua pietäh yhtes.
Kylän kaikis suurin nähtävys on Siämärvi, rutto da tavakas.
– Kerran ukon kel lähtimmö kalah. Järvele mendyy siä oli hyvä da poudu. Sit järven toizes agjaspäi nouzi pilvi. Tuuli yldyi, vetty ku korvois kuadau, allot nostih. Odva vai randah piäzimmö, mustelou Jelena.
Kui ennegi järvi syöttäy paikallizii eläjii kuhal, ahvenel, havvil. Ga kalastajat sanotah, ku zakonoi muutellah aivin, mugai kačo, ku brakonierakse ei pandas.
Vuozi tägäliči tulou
Lokkinoin perehen elaijas on ruaduo da huoldu. Keviäl da kezäl – istuta da kytke, muata da kuoki. Sygyzyl keriä gribua, marjua da siendy, kabrasta talvekse kazvatettuu ouveššii da marjua. Talvel varusta hallot tuliekse aigua, keviäl istuta taimendu. Elaigu pyöriy oman ritman mugah.
A viehäi pidäy tostu ehtie: kodižiivatat vuotetah, tyttärele pidäy auttua koin nostandas, bunukkoi zobottie. Jelena sanou:
– Huogavuo myö emmo malta, meil ainos löydyy ruaduo.
Lokkinat ei paheksita piendy penzetty da laukan olemattomuttu. Lokkinat ollah Kurmoilan kylän eruomatoi pala. Nikolai F’odorovič jo pahakse mielekse ei voi tarkah sanuo, mittuine suguyhtevys on niilöin Lokkinoin kel, kudamii äijän kerdua mainičimmo kylän histouriedu paistes, ga se yhtevys yksikai tunduu.
Lopukse sanelen teile Jelena Gennadjevnan kapustukeiton retseptan. Häi andoi vallan.
Nagris t’orkatah, padazes keitetäh kartohkat da lihat, sit ližätäh vois keitetyt laukat da morkouhkat. Jälgimäi pannah ukroppua. Ylen on duuhukas da magei keitto, roittokseh kylläzet.
