Тексты
Вернуться к списку
| редактировать | удалить | Создать новый
| Статистика
| ? Помощь
Natalja Antonova.
Kondiet yllyttih rahvahan eländykohtih
Источник:
Oma mua. 2026. 21.10 (№ 41 (1831)). С. 5
Natalja Antonova
Kondiet yllyttih rahvahan eländykohtih
карельский: ливвиковское наречие
Новописьменный ливвиковский
Kondiet endisty puaksumba ruvettih jiävimähes mieron eländykohtien lähil ymbäri Karjalua. Syvyskezän da sygyzyn aigah rahvas nähtäh, ku meččyelätit tullah jo kylih varuamata ristittyzii. Karjalan tazavallan luondoresursoin da ekolougien ministerstvu on jaguamas mečästäjile ammundulubii meččyelätin miärän tazoittamizeh nähte.
Priäžän piirin Vieljärven kylän tapahtumu nostatti rahvahan julgizih toimehih. Ligakuun allus kaksikymmenviizivuodehine neidine Karina Blinova puutui kondieh valgien aigah käveltes koiranke lähil kodii. Zvieri pöllätteli nastu nossen tagakäbälil, valvotti händy kruugah. Karina piäzi pagoh, ga sai tirpua suuren pöllästyksen. Vieljärveläzet ihan hedi nostettih hopun kyläverkostolois, kiännyttih valloin puoleh, kučuttih käymäh kyläh TV:n. Moni ken saneltih kondieloin olemistu kyläs da sen lähil. Kondieloi nähtäh lapset pyöräl ajeltes, liedžyjes pagizemata meččäh käyndii kylän tuakse – sie zvierilöin jälgii on kylläl da se jo ei kummatuta muga, kui elätin tulendu rahvahan keskeh.
– Viga on syöndän dielos. Mečät ymbäri Vieljärvie on kuattu, zvierilöil on vähembi syömisty dai mečitä kylät heile ozutetaheze lähembäite. Vieljärven sovhouzu kylvi peldoloi niitändäh nähte. Pellot net jiädih niittämätä, vot jyvih kondiet liččavutahgi. Sit vie Ruočin suole Murmanskan kalatalovus kuadoi mennyzien vuozien aigah kalakonservantoi, sovhouzu myös tahtoi kazvattua heiniä. Eigo heiniä kazvanuh, eigo nimidä. Konservantat melioratsiedu myöte vai valutah hil’l’akkazin järveh dai kondieloile tela on sil suol kerävyö imemäh razvoi. Omin silmin näin tukkuzin kondiet käydih syömäh. Ku mečäs ei tävvy syömisty, sit rahvahalluogi tungevutah. Tagustu vie ei suitettu talvekse muate vierendäkse, sit ečitelläheze. Dai muite, nygöi kondiet ruvettih enämbän poigua suamah. Ennevahnas sie enimytteh yhten poijanke kondii käveli, nygöi kaksin dai kolmin on, sanelou vieljärveläine mečästäi Vasilii Ivanovič Jegorov.
Hänen tagan on kymmenii kuattuloi kondieloi, kudamat, hänen mieldy myöte ollah ylen mielevät, vägevät da kirmiet. Mečästäi ližiäy sengi, ku nygöi äijien kondieloin liha on paha, ei syömizeh menii, eigo nahkua ole kunne myvvä, sitgi mečästäjät rakkahembal hirvilöi mečästetäh, ei kondieloi. A hukkien dieluo ni paistavua ei ole, ihan huogehel myöt, et ni benzinjen’gua järilleh sua. Miehen mielen mugah, valduniekoil pidäy tazoittua zvierin miäry da enämbäl motiviiruija mečästäjii suamah kondieloi dai hukkii. Litsenziet ollah maksullizet, kallehet, a tapettulois zvierilöis hyödyy mečästäjile ei ole.
Oman Muan toimitukseh kirjutti Kielen, literatuuran da histourien instituutan ruadai Svetlana Nagurnaja. "Meil Oniegujärven tagan Lelikovo-kyläs kezän aigua käveltih nelli kondiedu. Minun vahnu muamo da tytär vastavuttih niilöinke tropal kylyh mennes elokuul. Kirjutin kaikkiele, abuu emmo suannuh. Dieluo jygiendäy vie se, ku kylä on Kižin suaren luondoalovehii, kus meččyelättilöi ei sua ambuo".
Sotsiuallizis verkolois kondieloin käyndii kylih kirjutellah puaksuh, rahvas ollah toven pöllästynnyöt.
Karjalan tazavallan piämies on andanuh halličuksel miärävyksen ottua hädä tarkal silmäl da löydiä resursat sellittiä probliemu. Muantalovuon da luondoresursoin ministerstvu on andanuh kogo tazavaldah nähte kaheksa ammundulubua, sen čotas yhten Vieljärvele. Yhten luvan käzis pidäjen suau ambuo yhten mötin. Vähendäygo sen kondieloin miärän, konzu Vieljärvel kondiet tungevutah kaikis puolispäi?
Karjalazet sanotah, ku kondiel ollah nellänkymmenen mužikan mielet. Da vie sanotah sengi: "Kondii hozi vägevy ollou, ga hänen tal’l’al muatah". Elämmö, kačommo.
