Тексты
Вернуться к списку
| редактировать | удалить | Создать новый
| Статистика
| ? Помощь
Šykyšyn lahjoja stolalla
Источник:
Oma mua. 2026. 21.10 (№ 41 (1831)). С. 6
Šykyšyn lahjoja stolalla
карельский: собственно карельское наречие
Новописьменный севернокарельский
Karjalaini keittijö on rikaš ta monipuolini. Joka kyläššä, joka pereheššä on omie reseptijä, kumpasie šäilytetäh ta šiirretäh šukupolvelta toisella. Täššä numerošša kerromma reseptijä, kumpasissa käytetäh marjua, šientä, nakrista.
Kiisseli kuivatušta mussikašta
Ainehet (1 litrah):
- 50 grammua kuivattuo mussikkua,
- 3 stokanua vettä,
- 4 lusikkua ilman kukkulua potakkajauhuo,
- šokerie – mavun mukah (noin 3–4 lusikkua).
Valmistamini:
Peše kuivattu mussikka kuumašša veješšä, kua piällä 2 stokanua kylmyä vettä ta pane tulella. Kiehauta ta keitä 15–20 minuuttie, kuni marjat pehmetäh. Šiivilöiče keite, marjat šurvo puupetkelellä tahi lusikalla, kua vielä yksi stokana vettä, kiehauta ta tuaš šiivilöiče, puristuan ahkut. Kua molommat keittiet yhteh kattilah, lisyä šokerie, kiehauta. Pieneššä miäräššä kylmyä vettä livota potakkajauhuo tašasekši ševokšekši. Varovašti kua ševoš, aina hämmennen, kiehujah keittieh. Kiehauta. Heti konša kiisseli šakeutuu ta tulou läpinäkyväkši, ota pois tulelta. Kua luotih tahi stokanoih. Marjoja ei heitetä pois – niitä šyyvväh kiisselin kera.
Kiisseli kuivatušta mussikašta on perintehellini pohjoni ruokalaji. Kiisselin pitäy olla šemmoni, jotta šitä vois šyyvvä lusikalla, eikä juuvva. Erotukšekši nykyaikasista juomisista, šitä ei šiivilöijä täyšin – marjat jiähäh ruokah. Ennein vanhah pohjosešša ei ollun käytännöššä šokerie tahi še oli hyvin kallis, šentäh varen’n’ua marjoista ei keitetty, ka marjat (malina, mussikka, pihlaja) tavallisešti kuivattih. Tänäpiänä niise monet perehet kuivatah marjoja, še on mukava tapa šäilyttyä niitä. Reseptin anto Julija Mihailovna Filippova (on šyntyn 1978), kotosin Koštamukšen kaupunkipiirin Vuokkiniemen kyläštä, Petroskoin kaupunkipiirin eläjä.
Višpipuuro
Ainehet:
- marjat (puola, karpalo, mussikka),
- vettä,
- 8 lusikkua mannua yhteh litrah morššie,
- šokeripeskuo,
- maituo tahi sliuhkua mavun mukah.
Valmistamini:
Keitä väkövä marjavesi ta makeuta mavun mukah. Purissa marjat ta šiivilöiče marjavesi. Pane moršši keškilämmöllä. Lisyä mannua moršših varovašti ta aina hämmennen. Anna jähtyö. Talvella kattila voit laittua lumeh ta piekšyä mušši härkimellä tahi šekoituškonehella. Piekšä šini, kuni višpipuuro ei tule kouhakakši ta ei muuta oman värin tummanruškiešta ruušusekši. Piekšämisen aikana še täyttyy ilmalla. Tariče muššie kylmänä maijon tahi sliuhkan kera.
Ruuvvalla on niise toini nimi – "talvijälkiruoka". Ennein šuuren karjalaisen perehen kaikki jäšenet vuorotellen piekšettih muššie puisella härkimellä tunnin tai pitemmältiki. Jotta višpipuuro tulis kuohkie, on tärkietä piteliytyö kaikkie valmistamisen vaiheita. Parašta on valmistua šitä kylmänä vuuvvenaikana tahi ašettua kattila kylmäh veteh.
Mukava, jotta puolan šurvomista varoin puisešša korvošša käytettih erikoista pitkyä puista peteltä.
Kuohkien višpipuuron reseptin anto Marija F’odorovna Kopilova (Karel’skaja, on šyntyn 1952) – Jyškyjärven kylän eläjä, karjalaini, jyškyjärviläisen Karel’skii-šuvun etuštaja. Marija F’odorovnan opašti valmistamah marjamuššie Marija Timofejevna Lesonen – hänen muamon čikko Kalevalan pos’olkašta.
Šienišoussi
Ainehet:
- 300 grammua keitettyjä verekšie šienie (kuivatut šienet enšin livota lämpimäššä veješšä 2 tuntie, jiävytetyt – šulata ta purissa),
- 2 luukkuo,
- 2 lusikkua vehnäjauhuo,
- 250 ml vettä,
- šuolua – mavun mukah.
Valmistamini:
Suari jauhot kuivalla riehtilällä kullanruškiekši. Hienonna luukko ta suari še šiemenvoissa läpinäkyväkši. Lisyä šienet luukkoh ta suari 10–15 minuuttie, kuni haihtuu liika koštevuš. Šiitä lisyä jauhot šienih, hämmennä hyvin. Kua šiämeh vettä tahi lientä. Šoussin šakevutta voit ohjata lisyämällä enemmän tahi vähemmän vettä. Pane šuolua mavun mukah. Keitä potakat, tariče šoussin kera.
Melkein joka talošša piettih šiivattua ta šentäh šienišoussih rikeneh lisättih lihua. Emännät piettih šienie parahana lisänä lihah.
Reseptin anto Valentina Mihailovna Fokina (on šyntyn 1958), Jyškyjärven kylän eläjä. Hänen ämmö valmisti šienišoussie tällä tavalla.
Hauvottu nakris
Ainehet:
- nakris,
- vesi,
- voi,
- jauhottu perčču,
- šuolua – mavun mukah.
Valmistamini:
Kuorita nakris ta leikkua keškikokosiksi kuutijoiksi (2–3 šenttie). Kua puan (valurautapuan tahi šaviaštien) pohjah hoikka kerroš vettä – noin 2 šenttie, jotta luatie hauvotušvaikutuš eikä keittämini. Pane nakrehet patah, peitä šumpalla kannella ta ašeta kuumennettuh kiukuah tahi šähkökiukuah (200 °C). Paissa 30–40 minuuttie pehmiekši. Još valmistamisen jälkeh patah jäi vettä, še pitäy kuatua pois. Valmis nakris pane aštieh, lisyä voipala, šuolua ta pippurie mavun mukah. Hauvottu nakris on perintehellini pohjosen keittijön ruokalaji. Hitahan hauvotukšen anšijošta umpinaisešša aštiešša kašvi muuttuu pehmiekši, makiehkokši ta avuau oman luonnollisen mavun. Ennein vanhah tämmöistä ruokua valmissettih venäläiseššä kiukuašša käyttyän jiännöšlämpyö leivän paistamisen jälkeh.
Reseptin anto Vitalii Petrovič Nikulin (on šyntyn 1953), kotosin Louhen piiristä. Hiän pitälti eli ta ruato Koštamukšešša, a eläkkehellä muutti vanhah karjalaiseh Vuokkiniemen kyläh. Hiän harraštau puutarhanhoijošta, erityisešti nakrehen kašvattamisešta (niin, 2025 vuotena hiän issutti šitä 20. heinäkuuta, a šato šäily tuiskukuuh šuaten).
Karjalaini keittijö
- Kaikki reseptit on kirjutettu Karel’skaja kuhn’a i Točka -projektin rajoissa.
- Projektie toteutti Šuomelais-ugrilaisien kanšojen liiga Karjalan piämiehen granttien fondin ta Kiži-musejon kannatukšella.
