Тексты
Вернуться к списку
| редактировать | удалить | Создать новый
| Статистика
| ? Помощь
Nadežda Vasiljeva.
Punaisešta Uhtuašta Kalevalan uutisih
Источник:
Oma mua. 2026. 11.11 (№ 44 (1834)). С. 5
Nadežda Vasiljeva
Punaisešta Uhtuašta Kalevalan uutisih
карельский: собственно карельское наречие
Новописьменный севернокарельский
Šajekuun 30. päivänä Kalevalan uutiset -piirilehen toimituš otti vaštah onnitteluja – šinä päivänä lehti vietti 95-vuotisjuhlua.
Mitein kaikki alko
Juuri 30. šajekuuta 1931 ilmešty enšimmäini kakšišivuni numero šuomen kielellä. Šen nimi oli "Punainen Uhtua". Enšimmäiseššä numerošša lehti ilmotti:
"Olemma šuanun tärkien keinon järještyä piirin ruatajie puoluvehen antamien tehtävien šuorittamiseh".
Niinä vuosina lehti kirjutti yhistämiseštä, mečänhakkuuprikatien ruavošta, ruškeijen šuomelaisien tulošta Kanadašta ta Yhyšvalloista ta kaikešta, mitä tapahtu piirin monissa-monituisissa kylissä ta kolhosiloissa. Täššä on esimerkiksi yksi pätkä lehen ainehistošta:
"Uhtuon lespromhosissa on peruššettu enšimmäini mečänhakkuuprikati Kentojärven meččäpunktilla. Šiih on liitytty nellä puunkuatajua, nellä pölkyttäjyä, nellä okšien hakkuajua ta kuuši kulettajua…".
Olomaššaolon aikana piirilehti kolmičči muutti nimen ta kovon: lukijat tunnettih še "Kalevalan bol’ševikkina" ta "Kalevalan kommunistina". Nyt jo melkein 40 vuotta lehti tulou omien lukijien taloih kuin "Kalevalan uutiset".
Toimittajien muisselmie
Alušta alkuan ta monien vuosien mittah Kalevalan piirilehen šivuilta alko tunnettujen Karjalan kanšankirjailijien luova taival. Šiinä ruattih, a šiitä toimittih kiintieššä yhteistyöššä lehen kera Ortjo Stepanov, Juakko Rugojev, Antti Timonen, Pekka Perttu, Matti Pirhonen, Puavo Antipin.
Juakko Rugojev näin muisteli oman journalistitoiminnan alušta "Punaisešša Uhtuašša":
"Kešällä 1933 koulun varajohtaja Ilmari Toikka ehotti miula ruatua lehtimiehenä piirileheššä. Mie šain valokuvakonehen ta läksin mouttorivenehellä omah enšimmäiseh komennušmatkah Jyškyjärven kyläh. Tehtävänä oli luatie reportaši heinänniitošta. Kakši päivyä mie mielenkiinnolla tarkkualin ruatuo. Jyškyjärveššä oli äijän tapuamisie, ta keräsin riittäväšti ainehistuo lehteh. Šinä kešänä kävin piirin monissa muissa kylissä, šuatu kokemuš kelpasi tulijašša journalistiruavošša".
Täššä on Darja Šahtarinan muisselmie. Hiän anto ruavolla toimitukšešša yli 40 vuotta. Naini alotti vielä vuotena 1938, šiitä matkušti šotateitä myöten Kalevalašta Itävaltah šuaten ta myöšty työh toimitukšeh. Darja kirjutti:
"Vuotena 1938 šajekuu oli kuiva, aurinkoini. Še jäi miun muistoh, šentäh kun šilloin enši kertua harpasin piirilehen kynnykšen yličči ta alotin šiinä omua työelämyäni. Läheni kevät 1939. Piirin kolhosit valmistauvuttih kevyäsih peltoruatoloih. Lehti huoli oikieaikasešta valmissukšešta kevyäh, šentäh tarvičči ainehistuo täštä aihiešta. Miula, šillosella teknillisellä šihterillä niise annettih tehtävä šuaha tietyä, mitein eissytäh asiet Uuši elämä -kolhosissa. Hämmäštynyönä ta huoleštunuona aššuin kolhosin konttorih. En muissa, missä muuvvošša mäni pakina johtajan kera, ka mie kirjutin materialin. Še oli enšimmäini elämäššäni. Toimittaja (šilloin še oli J. Mefentjev) kehu työni. Kuin äijän šemmosie materialija oli valmissettu ta julkaistu šen jälkeh, ei šua laškie".
Vienan viesti
Vähäsen myöhemmin piirilehti alko ilmeštyö kahella kielellä – yheltä šivulta šai lukie ainehistuo šuomen kielellä, a šen rinnalla oli tieto venäjän kielellä. Ajan kuluttuo lehtie ruvettih painamah kokonah venäjän kielellä.
Vain vuotena 1968 Kalevalan kommunisti -piirilehti alko ilmeštyö šuomenkielisine liittehineh. Šen toimittajakši tuli Jegor Kallio. Hiän ruato šiinä virašša kymmenen vuotta. Jiätyö eläkkehellä hiän luovutti toimittajan viran Viktor Melentjevillä. Šuomenkielisen liittehen kiäntäjänä ta lehtimiehenä oli Ritva Melentjeva, a konehenkirjuttajana oli Marija Iljina. Še oli pieni työkykyni šamanmielisien kollektiivi, kumpani staraičči luatie oman lehen joka numeruo mielenkiintosekši lukijalla.
Šuomenkielisellä liittehellä oli oma erikoini lukija. Šamoin oli ainasie työryhmäh kuulumattomie luatijie, kumpaset kirjutettih lehteh, käsiteltih karjalan kielen ta kulttuurin šäilyttämisen aiheita. Myöhemmin liitteheštä tuli nelläšivuni, lukijilla tuli "Vienan viesti".
1990-luvun lopušša yhtäkkie väheni piirilehen rahotuš. Enšimmäisenä šitä tunši šuomenkielini toimituš. Kohta piirib’utžetti lopetti šen rahottamisen. "Vienan viessin" toiminta piätty.
Lehen 8459 numeruo
Vähän yli yhekšänkymmenen vuuvven aikana lehen šivut yhissettih Kalevalan piirin kehitykšen vaiheita, ihmisien kohtaloja, laitokšien ta yritykšien istorijua. Tämän istorijan luatijina oltih ihmiset – piirin lehtimiehet. Monet heistä šuatih kokemušta piirileheštä ta šujuvašti jatettih ruatuo alovehellisissa ta federalisissa tiijotušvälinehissä. Lehen toimittajilla Puavo Leontjevilla ta Andrei Tuomella, vaštuullisella šihterillä Tatjana Demidovalla ilmeššyttih runojen ta kertomukšien kirjat.
Lehen enšimmäisiksi lukijiksi aina tultih Kalevalan kirjapainon ruatajat – linotyyppilatojat, latojat, painajat. Toičči vaikeimmissa tuotanto- ta rahaoloissa hyö ruattih kaikki, jotta lehti ajoissa ois tullun lukijien luokše. Kaikkieštah 95 vuuvvešša päivänvalon näki 8459 numeruo.
Kalevalan uutiset -piirilehen vuosijuhlalla omissetušša tilaisuošša kuulu äijän tervehyššanoja. Esittäjät paistih piirilehen šuurešta monimutkasešta taipalešta, toivotettih luovua lykkyö, pitkyä ikyä ta tietyšti kiitollisie lukijie, kumpasien miärä Ronšana ei lopu.