Тексты
Вернуться к списку | редактировать | удалить | Создать новый | Статистика | ? Помощь
Valentina Libertsova. Kudomine kaunehliteratuuran sivuloil
Valentina Libertsova
Kudomine kaunehliteratuuran sivuloil
карельский: ливвиковское наречие
Новописьменный ливвиковский
"On
kui kuun tyttären kudiet "…
Pädevy perehelline nero
Kudomine , tiettäväine , on ylen vahnu ammatti , onnuako , kaikil rahvaskanzoil .Konzu minä iče zavodiin kävvä Kudomine-stuudieh Alavozen kul’tuurutaloih , rubein huomuamah lugijes da matkastajes kudomizeh kuulujii azieloi .Sanommo , mulloi näin Jevpatouries pyörijöin dervišoin da karaimoin stuavat da kuvotut hurstit .A tänäkezän Anapan Gorgippija-muzeis puutui silmih ylen ammuine Vahnan Gretsien kaidaine pirdaine , kudual kuvottih valgieloi tuniekkoi da toizii sobii .Gomer Odissei-runoelmas kerdoi , kui piähengen mučoi ukon vuottajes kudoi da riičii azuttuu , muga muanitteli miehii , kuduat pyrgiettihes ukon sijah .Nygöi erähät meijän nerokkahat naizet suvaijah moizii pienii kangaspuuloi panna stolale da ehtil televiizorua kaččojes vähäzin kuvotah käzipaikkazii , salfietkoi , pienii pyhkimii , vyölöi , sumkazii .
Karjalazil sežo kudomine on vahnu da houkuttelii ruado .Ennevahnas , tiettäväine , kuvottih kazvatetus pelvahas paltinoi da ommeltih niis sobua .Meijän polvel nähtä sidä jo ei puuttunuh , vai buaboin kerdomuksii myö tiijämmö .Pelvastu Nevvoston aigua ei olluh kunne istuttua , kartohkupellotgi annettih perehile ei suurukkazet , niittypaikat oldih vai mečikkölöis .Sobua da materjualua sai ostua laukois , keinonluajittuloihgi aijalleh harjavuimmo .A hurstiloi , kui meijän Anuksen čupul sanottih ‒ poloviekkoi , kuvottih mielihyväl , joga talois talven aloh ainos tuikutettih kaunehii erivärizii junozii .
Kudomizen ohuajannu oli vahnembi naine perehes , maltai , nerokas , vällembi kodihälylöis , kudual vie täydyi vägie da hajuu tarkastua ruaduo .Jälles ruaduo , ehtembä , voidih kodvaine ihaškoijakseh nuorembatgi naizet dai toiči miehet .Agu lapsil oli himo oppie nengostu mieldykiinittäjiä ruaduo !Dai buabat iče ellendettih : neiččykköi pidäy opastua da harjaittua kudomah vältämätä .Hyvä on , gu harjaitettih – nygöi konzu myös tulou moudu kuvottuloih koinčomenduksih , se meile pädöy .Passibo heile hyväs neros !
Kudomizen virret Lönnrotan "Kalevalas ".
Konzu tartut mihtahto mieldykiinittäjäh toimitukseh , joga kohtas vai sidä ečit .Minul tuli mieli sellittiä , midä da kui kudomizeh nähte on kirjutettu kaunehliteratuuras .Tiettäväine , kaikis vahnimat oldas rahvahan pajot – runot .Elias Lönnrot "Kalevalas " enimytteh käytti niilöi algulähtölö .A sidä runoelmua voibi nygöi lugie Zinaida Dubininan kiännetynny omale livvin kielele .
Sie puututtih vastah erähät runorivet kudomizeh niškoi .Runos n :o nellikymmen kaheksa on kerrottu , kui kazvatettih liinua .Tiijän , se oli ylen jygei ruado , ga nikus engo kuulluh , engo lugenuh , mindäh :
Yöl se liinu kylvettih ,
Kuudamazes kynnettih …
Piäh tulou , toinah se on kiini tiedovoičendas ?Vai peitettih toine toizes ?Voibi ollagi kaunehliteratuuran čomendus .Liinan siemenet ollah hienot , niilöi lykittih kämmenil muale , a gu puututtas muan sydämeh , pidi piäliči kyndiä .Jygei kazvatandu syndyi yhteh riveh : "Harvendettih , kytkiettih ".Kudomizessah vie on loitton , ielleh pidäy azuo äijy mostu liikkumistu , kudamat otetah aigua da vie ollah kibiet terävien pästärilöintäh : "nyhtittih da riivittih , liinanpiähyöt temmottih , loukutettih , riehkittih ".Sit pandih vedeh liguomah , a kiirehesti kuivetut liinat vie tanaitettih kaikkeh luaduh :
Pästäris sie piästettih ,
Ylen äijäl loukutettih ,
Libiezesti lipsuttih ,
Sit se hyvin harjattih …
Myöstin mindäh liennöy "Hämärizes puistettih " – liennöygo ruado jatkunuh myöhässäh , vai uvvessah ollou mittuinegi tiedovoičendan vuadimus .Sit jo tulou langan azundu – kezriändy kuožalil , kudai ylähäzes kohtas toven nägyi labjannu :
Labohoh net kiärittih ,
Langazekse kezrättih …
Täs runos liinat kazvatettih verkon kuvondah nähte , on ozutettu , kui ruattih perehelleh :
Sizärekset kezrättih ,
Kälykset kävyle pandih ,
Vellet verkuo kuvottih ,
Buat’koit selgozet sih pandih .
Paltinan kudomizeh nähte "Kalevalas " on kirjutettu kahteskymmenes nelländes Kalevalan runos , kus sulhazele annetah nevvot , midä ruadua , gu andilas tulduu hänen pereheh da kyläh , kuulus hyväkse da ruadajakse :
... keriä yhteh kangaspuut kai .
Kudomah istuta neičoi ,
Anna ottau pirran käzih ,
Vaste sit se pirdu piukkau ,
Kangaspuut kamahtellahes ,
Kalkatus se kyläh kuuluu …
Sit gu hierun akat ruvetanneh kyzelemäh , eigo uuzi mučoi midägi "kangahah vigua " azunuh , vai "pirdu lappua luadiu ", nuorel ukol pidäy vastata ylbeillen :
On kui kuun tyttären kudiet ,
Päivän tyttären kezrätty⊂…⊃
Tiähtien tyttären täytetty .
Kudojat taivahan neidizet da naizet ozutetahes nelläskymmenes enzimäzes runos , konzu tullah ukonkuarele kuundelemah Väinämöizen soitandua da pajoloi ruavot käzis :
Sormil pirdazii pideltih ,
Niižilangoi nosteltih ,
Kuldukangastu kuvottih ,
Hobjahistu helskyteltih …
Mittuon suuruot lienne heil oldu pirdazet , gu synnyttih polvile ?Vai kirjuttai lienne sevoitannuh vehkehet : toinah hyö kezrättih kuožalil ?Ga
Väinämöizel moine
Kumman luaduu oli iäni ,
Ylen sulavaine soitto ,
Ga kudojil tyttölöil
Pirdu piäzi heijän käzis ,
Sukkulaine sormis pakui ,
Kuldukudiet katkettih ,
Sevottih kai niižilangat .
Meijän karjalazil neidizil , onnuako , joga ruado käzis pyzyi luajasti .Ehtittihgo bes’odois tytöt ruadua , ehtittihgo tansuija "keskilattiel " dai mielespiettävii löydiä .
"Gu rubiat , kuldu , kudomah… "
Kudomine ei ole vaigu kodikäziruado , se on perehen perindö da ristikanzan elaijan oza . Sidä mieldy ollah livvinkielizet kirjuttajat Vladimir Brendojev da Nikolai Zaitsev .
Ei sudre perehis kerättih kai vahnat sovat , pandih tiähtele joga pädevy kangahah ribuine , hoikkazeh leikattih langoikse .Sit poloviekku rodih "kaikis rakkahin perindö ", "sentäh ku se on kuvottu buaban käzin , omal nerol , tuatan , muaman ruutis .Se rubieu mustoittamah meile omua perehty , omua elostu , sen hyvii da igävii päivii , omua histouriedu ", ajattelou Nikolai Petrovič Zaitsevan Perindö -kerdomuksen piähengi , konzu suau omih käzih "kallehen perindön " – poloviekan , kuduan buabo kudoi piädykauti Kol’a-vunukkah niškoi .Kaččojes yhtes Klava-t’outanke lahjua , häi tunnustau erähät vahnembien sovat .A t’outa mustelou perehen tapahtumizii , kudamat ollah kiini sovis .Muga toven ongi tavallizis karjalazis perehis , tässäh poloviekat säilytetäh ylen suuret da kallehet perehen arvot .
Vladimir Brendojev zavodiu Kudojale-runon huavehel , omistettul , vikse , naizele : "Gu rubiat , kuldu , kudomah… " Kučundusanal "kuldu " voibi sanuo mučoidu , mielespiettäviä , sizärdy , tytärdy , vierastu neidisty , muamuagi .Ielleh runos ei sua ellendiä , kelle nevvou runoilii .Ga häi ei rubie opastamah , kui seižattua kangaspuut da panna toizet kuvonduvehkehet .Miehel himo sanuo , kui voibi langoin värilöin vuoh "oza ozuttua , pahamieli azettua ".En voi sanuo , kus Vladimir Jegorovič otti nenne värilöin merkičykset , ei ole hänen elaigu da runot syväh tutkittu , vai erähät eričykset tiijämmö .Ei Nevvostoliiton aigua moizii tiedoloi huomattu da otettu čottah .A runo ozutahes , gu tiedovoičendunevvo , pajo ylen rikkahien loppuiänisobuloinke .Ritmu ei ole moine selgei , toiči lohkahtelehes , gu paginas .Minun mielii myö , kirjuttai otti net värilöin kuvat omas runoilijan kuvittelemizes .
Enzimäine mainittu väri on vihandu , kudai oli hänen silmien ies , konzu eli Anuksen čupun hieruzis , kävyi omah kodoilah , ozutti omis runolois "mečät rehevät da joginiityt mehevät ".A konzu puutut luonnon vihandah helmah , toven "unohtat kai vihuandat ", buitegu tiedovoičendu jo avvutti .
Toine langan väri – keldaine ‒ perustau myöhäzen sygyzyn kuvan , hot sidä vuvvenaijan nimie runos ei ole .Lugii iče voibi huomata , mittuzen aijan aloh on "tyhjy peldoine ", "lehti ilmas liidelii da tuuli kostei , riidelii ".
Tiettäväine , se on atkal aigu , a keldaine väri , vastavuksekse , vai čomendau ilman , se on päivypaston da syvyslehtien väri .Kudomizesgi keldaine junoine ližiäy vai iluo da hyviä mieldy .
Mindäh runoilii azui atkalan kuvan , smietin , voibi tiijustua jälgimäzis runorivilöis .Ei himoita piirustajal kerras mennä oman ozah ‒ vedäy sih lugijua hil’l’akkazin .Enne sidä vie tahtou ozuttua erähien toizien värilöin merkičykset , sanommo , sinizen .Sehäi olis meren väri , kus Brendojeval puutui kodvu ruadua , a mies ozuttau "lämmät vihmat vienozet ", kui "mua sidä vetty juoheze " da "niil vihmoil vil’l’u suaheze ".Lujah pyzyi hänen sydämes roindumuan suvaičus !
Vie mennes jälgimäzih riviloih , kirjuttai käsköy ottua valgiet langat , kudamis kuvottih "paltinastu parastu " da kudualoi myöte toivotettih , "gu rahvas hyväl mustettas ".Täs , onnuako , lövvytäh kai perindöt : paltinois tytöt ommeltih lahjat uuzile omahizile sulhazen pereheh , hyvä emändy valgei - puhtahannu pidi käzipaikat , pyhkimet , hurstizet , räččinät , paijat .Kaikis jugiembi , tiettäväine , oli pidiä valgiennu hurstiloi lattiel .A kuni net oldih valgiet , rahvas kunnivoittih da piettih hyvänny , kiitettih taloidu .
En ruohti sellitellä nämii kahtu riviloi , ylen jo net ollah ovvostajat :
On sijua ruskian-muzaval ,
Ku leskel lembiä kyzyväl .
Kembo vai mi se ollou "leskel lembiä kyzyvä "?Ollougo se partisiippu , merkiččii , kui leski lembie pakiččou ?Ga mindähbo se verdaillehes "ruskian-muzavu " värinke ?Vai ozua miehet pakitah leskel , iče ruskotah huigis sagieh mustassah ?Jätämmö arbuamata – peittolizet kohtat runoloi vai čomendetah .
Jälgimäzet rivit on ilmoitettu harmual langal , kudai runoilijan mielien mugah on "harvaine …ei kuvondas min arvoine ".Meijän Alavozen nerokas nygöaigaine kudoju Tatjana Jušina , kudai iče ylen lujah suvaiččou panna kudomizih harmualoi junoloi , ovvostau , mindäh karjalazet naizet käytetäh sidä harvah .Minä smietin , se harmai nägyy kodivehkehis gu reduvunnuh valgei .Vladimir Jegorovičal on oma viga ihalmota ottua vastah harmuadu – hänen mielikuvas se on vahnuandan libo kestettylöin vahingoloin jälgi , tundomerki :
On , kačot , miehes lujuttu ...
no , harmai muju… mujutti …
Kolme čokeriädyy tovestitah syvii atkaloi mielii .Mittuzih elaijan tiloih hähte ollah net mielet , suau arvata jogahizel , moine on ristittyzien oza .Runoilii verdailou piän harmuandan kuvondanke mujutettulois harmuah langois da kargieh muhahtahes : ei rauku mies ole viäry nengozes ozas - se "muju… mujutti ".
Kui puaksuh voibi vastata Vladimir Brendijevan kirjutuksis , Kudojale-runo algui nevvolos "kuldazele ", a lopul muutui oman elaijan ozah nähte ajattelendäh .Oza , kuvottu erivärizil junozil , oli joga karjalazes talois .Hyvä , gu sidä neruo emmo unohtannuh , jatkammo ielleh .
Kudomine kaunehliteratuuran sivuloil
карельский: ливвиковское наречие
Новописьменный ливвиковский
...
Либерцова Валентина
Ткачество на страницах художественной литературы
русский
…