VepKar :: Texts

Texts

Return to list | edit | delete | Create a new | Statistics | ? Help

Kaksi vellesty

Kaksi vellesty

Livvi
Vedlozero
Vot oli ennen kaksi vellesty. Hyö naijah. Yhtel puwtui pravoslavnoidu vieruo mučoi, a toizel puwtui Syväinteroin akan tytär. Vot, hyvä-horošo, hyö elettih vhtes, i mučoit soadih tytärlapset mollei.

Tytöt d’ongoi kazvetah suwrekse (Soarnan lapset terväh kazvetah). Syväinteroin akan tytär ainoz vihoaw kälyw. Siit emä sе, pravoslavnoidu vieruo, nevvow tyttärel:
– Nygöi, – sanow, – minuw muwtetah lambahakse i peä leikatah, a sinä pyrgei iškijes tahnuoh, ota nästykkipaikkaine i soa sih kolme pizarehtu verdy.


Eletäh ollah, i lambahakse muwtuldah.
– Nygöi, – sanow ukolleh, – lammas syö ni d’uo ei, mene leikkoa peä eäres, eiga töllyöw.

Ukkoh veičen hivow i lähtöw lammastu iškemäh.
– Deädäine, – sanow neičyt, – ota minuw, kačon, kuin lambahal peän leikkoat.

– En ota, mikse sinuw pidäw sinne.

– Ota, deädäine! – taričeh.

Nu, deädäh i otti. Tahnuoh ku mendih, deädäh rubei peädy leikkoamah, tyttöine deädälleh kaglah tartui:
– Oi, deädöine, älä leikkoa täl lämbahal peädy, minä iče syötän dai d’uotan tämän lambahan!


Nyt vot, hyvä-horošo, deädälleh žeäli laskih tyttyö i ei ni leikannuh peädy. Tuldih pertih, ga akku sanow hänelleh:
– Nu, mindäh ed leikannuh peädy?


– Ga tyttöine ylen äijäl itki, ga žeäli laskih minul händy.

Tossu peän huondeksel opät’ prižmiw ukolleh, sanow:
– Menöw lammas pillah, ei syö, ni d’uo ni midä.


Lähtöw ukko lammastu iškemäh, ga tyttöine opät’ taričeh:
– Ota, deädöine, minuw!


– Nu midä sinä sinne lähtet? – sanow deädäh.

Tyttöine tariččih, tariččih, i deädäh otti. Mugai tossu peän tyttöine deädälleh kaglah tartuw, itköw:
– Älä, deädöine, tapa tädä lammastu, minä iče syötän dai d’uotan!


Tyttöine itki, itki, i deädäh ei ni iškenyh. Tuldih pertih, toaste akku händäh čakkoaw, sanow:
– Kaksi huondestu kävelettö kahtei, etto voi lammastu iškie, anna menöw pillah!


Čakkai ga čakkai, sе päivy meni. Kolmanden peän huondeksel sanow ukolleh:
– Jesli et tänäpäi leikanne peädy lambahal, siit ičelles leikkoan peän, – moizen kriikan andaw ukolleh.


Kolmanden peän huondeksel lähtöw deädäh leikkoamah peädy lambahal, ga tyttöine op’at’ taričeh:
– D’ohäi kävelittö kaksi huondestu, – sanow Syväinteroin akku.


Neičykkäine yksikai menöw deädälleh dälles tahnuoh i ei itke enämbeä eigo pokoroiččei, teädäw, što enämbeä ni mi ei avvuta, ku kägei ičelleh peän leikata. Mužikku peän leikkai, neičykäine čökkäi sinne al nästykin i sai veripizarehtu.

Eletäh ollah, tytösty sidä aivin pidäw paimenis, a omoa tytärdy žeälöiččöw.

Rodih soarin boalu, Ivan Sar’owič tahtow naija. Syväinteroin akku lähtöw sinne tyttären kel boaluh, a hänen työndäw paimenih. Nu vot, hyvä-horošo, häi murendaw lähtijes päčin i kylväw yhteh kolmie sortoa vil’l’oa, štobi̮ tulendal olis päčči kohendettu, vil’l’at eroiteltu i lehmät illal kodih tuodu. Tyttöine itköw, itköw: "Nu kus minul kai nämä roavot roatahes"? Veripizarehet laitah pagin:
– Midä, tyttäreni, itket?


Häi vastai:
– Vot miittuot zadanijat dätti, nu kus minul soaw roata kai – sidä itken.


– Älä, – sanow, – itke, a mene lagiel pellol, vihandal nurmel, tuo uksiyöhine viččaine, iške ristah-rästäh, sano: "Moamoin-toatoin sanois – ku ois päčči endizelleh i vil’l’at eriže".

Häi mugai roadaw, menöw, i tuow yksiyöhizen viččaizen, išköw ristah-rästäh:
– Toatoin-moamoin sanois – ku olis vil’l’at eriže i päčči endizelleh!


Vot, hyva-horošo, hänelleh rodih moine hyvä mieles:
– Nygöi pidäw lähtie lehmien luo, – pagizow neičyt yksinäh.


Veripizarehet hänel sanotah:
– Älä lähte ni kunne: menet lehmien luo illal, ei lehmät lähtietä ni kunne, tuot illal.
Mene, – sanotah, – lagiel pellol, vihandal nurmel, ota kaksiyöhine viččaine, iške ristah-rästäh, sano: "Toatoin-moamoin sanois – täh ku olis minul hebo i sovat". Siit šuorie i mene soarin boaluh.

Häi muga i roadaw: menöw lagiel pellol, vihandal nurmel, ottaw kaksiyöhizen viččaizen, išköw ristah-rästäh, sanow:
– Toatoin-moamoin sanois – täh ku olis minul hebo i sovat!


Tuli hebo, nahkaine saduli selläs, i ičelleh sovat rodih. Šuorii, i rodih moine hyvä neidine, ga ni sanuo maltoa ei soa. Hyppäi selgäh i ajoi kopsahutti soarin dvorčah. Hevon sivaldi vorottoih, iče pertih meni. Meni pertih, kerran polgi kynnyksel, toizen – stolal, kolmandel istuihes stolan toakse ylimäzekse. Häneh kai kačotah, udivl’aijahes, a soarin poigu duwmaiččow: "Nu ken neče ollow nengoine hyvä neidine? Neče pidäs minun soaha paginal"!

A deädinäh sie istuw stolan tagan tyttäreh kel. Häi valličči luwn kovan da suwren i ku iški pöwgäi heih, ga deädinäh tyttärel sil’my peäs i pakui. Syöndyaigu tulow lopuškal, häi sie hyppeäw stolan tagan, kerran polgow stolal, toizen – kynnyksel i eäre lähtöw. Soarin poigu tahtoi händy tavata, ga ei voinuh. Häi ajoi lagieh peldoh, vihandah nurmeh, i ielleh lehmii ottamah i lehmien kel kodih.

Boalun loppehuw Ivan Sar’owvič meni leskiakalluo i sanow hänel, što kävyi nengoine neidine, ga häi ei voinnuh tavata. Leskiakku sanow hänel:
– Toine kerdu pidäw loadie boalu.


Tyttö illal tuow lehmät kodih, a Syväinterioin akku tulow tyttären kel kodih, ga pahah loaduh astutah. Tuldih pertih, ga tyttöine i kyzyw:
– Mindähbo, t’outoine, čid’žoi pahah loaduh tuli?


– Hah! Liigu on liikkujal, a päčin peräs virujal ni midä ei ole.

– A mibo rodih? – kyzyw neičyt.

– Rodih – soarin poijan kel hypittih, sorruttih, i sil’my peäs pakui.

Net suwtkat eletäh. Soaris laitah toine boalu i op’at’ kučutah boaluh. Toaste Syväinteroin akku päčin murendaw, kolmie vil’l’ua kylväw yhteh:
– Nämmä ku oldas sellitetyt, päčči kohendettu i lehmät ku kois oldas illal!


Hyö lähtietäh, a tyttöine davai itkuw, davai itkuw: "Nu kus nämmä roih minul roatukse"? Hyvä-horošo, toaste loadi kormanis paginan:
– Midä, tyttäreni, itket?


– Sidä itken, kun andoi nengoman zadanijan – nu kus minul roih roatukse?

– Älä, tyttäreni, itke, a mene lagiel pellol, vihandal nurmel, ota kolmeyöhine viččaine, tule, iške i sano: "Toatoin-moamoin sanois – kun olis päčči endizelleh i vi l’l’at eriže"!

Häi mugai roadaw. Menöw, ottaw viččaizen, tulow kodih i išköw:
– Toatoin-moamoin sanois – ku olis päčči endizelleh ỉ vil’l’at eriže!


Hänel kai mugai rodih. Toaste on hyväl mielii, duwmaiččow: "Pidäw lähtie nygöi lehmielluo". Opät’ paikkazes veripizaret sanotah:
– Ei pie lähtie lehmielluo, mene lagiel pellol, vihandal nurmel, leikkoa nelliyöhine viččaine, iške ristah-rästäh, sano: "Toatoin-moamoin sanois – ku täs olis hebo i sovat minul"!


Häi meni lagiel pellol, vihandal nurmel i muga i roadoi. Tuli sih hebo i sovat. Häi šuorii, hevol selgäh hyppäi i ajoi soarin dvorčah. Vorottoih hevon sivaldi, iče – pertih. Menöw pertih, kerran kynnyksel d’allan polgow, toizen – keskistolal i istuh suwreh čuppuh ylimäzekse. Syvväh, d’uvvah. Häi dogadi Syväinteroin akan tyttären kel uksičupuz, otti i lykkäi opät’ luwn. Luw kädeh koskih, i käzi kakei. Lopušku syöndän rodih, häi ennen rahvahan lähtendeä hyppäi stolan tagan, polgi kerran stolal, toizen – kynnyksel, meni pihal, hyppäi hevol selgäh i ajoi.

Oppi Ivan Sar’owvič tabailla, ga ei voinnuh. Häi meni lagieh peldoh, hevon peästi, sovat heitti, iče omih sobih šuorii, lehmät otti i kodih ajoi.

Ivan Sar’owvič op’at’ leskiakalluo, sanow:
– Vot on nengoine i nengoine neidine, no ni kui en voi käzih soaha.
Nygöi sinä nevvo minul, kui händy tavata.

Leskiakku neuvvow hänel:
– Nygöi, – sanow, – vie loai boalu kolmas kerdu, i kuni rahvas ollah stolan tagan, sini tervoa kynnys, keägy i kamai.


Kolmandennu peän mugalei loadiw boalun i kereäw sinne rahvastu. Syväinteroin akku toaste murendaw päčin, kylväw kolmie vil’l’oa yhteh i käsköw hänel kai net roadoa. Häi opät’ itköw, itköw. Toaste veripizarehet kyzytäh:
– Midä, tyttäreni, itket?


– Sidä itken, ku nengoman zadanijan andoi – nu kui minä net kai roan?

– Älä, tyttäreni, itke, а mene tuo lagies pellos, vihandas nurmes viiziyöhine viččaine, iške ristah-rästäh i sano: "Toatoin-moamoin sanois – ku päčči olis endizelleh i vil’l’at eriže".

Nu vot, hyvä-horošo! Häi menöw toaste lagieh peldoh, vihandah nurmeh, leikkoaw viiziyöhizen viččaizen, tulow kodih, išköw ristah-rästäh, sanow:
– Toatoin-moamoin sanois – ku olis päčči endizelleh i vil’l’at eriže!


Kai hyvin i rodih. Häi ihastuksis meni ikkunpieleh i sanoi ičekseh:
– Nygöi pidäw lähtie lehmielluo.


Veripizarehet opät’ sanotah hänel:
– Älä lähte lehmielluo, lehmät ni kunne ei mennä, a mene soarin boaluh.
Mene lagiel pellol, vihandal nurmel, ota kuwzlyöhine viččaine, iške ristah-rästäh, sano: "Toatoin-moamoin sanois – ku olis täs hebo endizii parembi i sovat vie parembat endizii"!

Häi meni lagiel pellol, vihandal nurmel, leikkai kuwziyöhizen viččaizen, iški ristah-rästäh i sanow:
– Toatoin-moamoin sanois – ku olis täs hebo i sovat vie parembat endizii!


Hänel tuli hebo, saduli selläs i sadulil pielus, i sovat tullah vie parembat endizii. Häi šuorii, hevol selgäh nowzi i soarin dvorčah ajoi kopsahutti. Vorotoin tyveh sidoi hevon paččahah, iče meni pertih. Meni, kynnyksel kerran polgi, toizen – keskistolal i istuihes suwreh čuppuh stolan toakse. Rahvas kačotah häneh i diivuijahes: moine on hyvä neidine. Syöndyaigah häi primietti Syväinteroin akan tyttären kel. Kovan luwpalan tabai, viippäi heih. Luw koskih Syväinteroin akan tyttärel d’algah – i d’algu katkei.

A Ivan Sar’owvič sil aigoa tervai keägän, kynnyksen i kamain. Vot, hyvä-horošo! Hyppäi neidine enne toizii rahvahii eäre, polgi kynnyksel d’allan – sih bašmakku tartui, pani käin keägäh – sih perčanku däi, kamaih šoapku tartui, a iče hevol selgäh – da ajamah.

Ajoi lagieh peldoh, vihandah nurmeh, hevon da sovat sih dätti, lehmät otti mennes kodih. Meni kodih i ikkunpieleh istuihes. Kaččow – tulow Syväinteroin akku, ylen pahah loaduh tyttären kel šlävietäh. (Terväh sproavitah ned d’allat, dai käit, dai sil’mät). Tuldih pertih, häi kyzyw:
– Midäbo, t’owtoine, čid’žoi ylen pahah loaduh astuw?


– Liigu on liikkujal, – vastoaw Syväinteroin akku, – päčin peräs virujal ni midä ei rodei. Soarin poijan kel hypittih – d’algu katkei.

Hyvä-horošo, soarih opät’ boalu laitah.
– Kelle pädenöw tämä bašmakku d’algah, perčanku kädeh i šoapkaine peäh – se roih minun mučoi.

Tiijusti Syväinteroin akku sen i rubei tyttärel vuolemeh peädy, d’algoa i kätty, štobi̮ kai brujal päittäs. Meni Syväinteroin akku sinne boaluh tyttären kel. Opittih sidä bašmakkoa, perčankoa i šoapkastu, ga ni kel ei päi, a Syväinteroin akan tyttärelleh parahitten pädi, i se pidi Ivan Sar’owrvičal ottoa mučoikse.

Elettih-oldih, lähti Ivan Sar’owvič mučoin kel venehel ajelemah. A niemel sie neidine se paimendi lehmii. Häi dogadi heidy i pajattaw:
– Vestyd’algu veittävänny, vuoltusormi sowttavannu, kurikkupeä kulletettavannu!


Ivan Sar’owvič sanow:
– Pidäw lähtie kävvä sinne, midä häi nenga pajattaw.


A mučoi työnä ei, sanow:
– Paimoilapset lehmäzii lelotetah, aigazii menetetäh.


Ielleh i sowtah. A paimoi se d’uoksow ymbäri gubas toizeh n’okkah i, vai hyö kohtah sih tullah, toaste muga pajattaw:
– Vestod’algu veittävänny, vuoltusormi sowttavannu, kurikkupeä kulletettavannu!


Toaste Ivan Sar’owvič lähtis sinne, ga mučoi ei työnä, sanow:
– On midä paimoilapsis kuwneldavoa, hyö lehmäzii lelotellah, aigazii menetetäh.


I ajetah ielleh. Toaste neidine d’uoksow kolmanden niemen n’okkah. Parahikse vai tullah sih, neidine i pajattaw:
– Soarin poijal vestod’algu veittävänny, vuoltusormi sowttavannu, kurikkupeä kulletettavannu!


Ivan Sar’owvič kuwlow pajon i sanow:
– Nygöi kielä libo älä, a moal lähten kävyn!


Mučoi hot’ kui kieldi, yksikai lähti. Meni moal, kyzyw:
– Midäbo sinä nenga pajatat?


– Ga pajatan, – sanow neidine, – ga enhäi tyhd’eä pajata, opi bašmakku d’allas mučoilles ottoa.

Derni Ivan Sar’owvič bašmakan mučoil d’allas – ga bašmakku täwzi verdy. Neidine sanow:
– Peze bašmakas veret da opi minul d’algah panna.


Ivan Sar’owvič pezi bašmakan, čökkäi neidizel d’algah – ga ku siit olluh, parahikseh. Derni perčankan käis, pani neidizel kädeh – ga parahikseh, i šoapkaine parahikseh. Ivan Sar’owvič duwmaiččow: "Tämähäi ollus minul mučoikse otettavu"! Siit käski neidizel ajoa lehmät kodih i tulla därilleh sih kohtah. Neidine lehmät ajoi i tuli därilleh. Ivan Sar’owvič otti d’o oman mučoin tuikkai vedeh sellälleh i sinne painoi, a sen neidizen otti mučoikse.

Vot, hyvä-horošo! Syväinteroin akal hävii paimoitytär, i häi duwmaiččow, što se libo karut otettih, libo vedeh meni. Ezmäi häi kävyi oman tyttärelluo poaksuh, a siit (tytär ku hyväh sijah puwttui) harvendi käwndän i d’o ammui ei olluh sie.

Eli-oli Ivan Sar’owvičal mučoi, d’o lapsen sai. Lähti Syväinteroin akku tiijustamah i ugodih proidimah siit kohtas, kus Ivan Sar’owvič lykkäi hänen tyttären vedeh. Sih on kazvanuh ylen čoma kukku, ga ni sil’mii ottoa ei soa. "Anna ehki bunukku elostaw" – duwmaiččow häi i rubei kukkoa nyhteämäh. Sie d’eävi paginan:
– Älä, moamo, nyhteä, otat n’avan dai syväind’uwret vačas!


– Kenbo sinä olet?

– Minä sinun tytär olen, minuw Sar’owvič lykkäi tänne vedeh.

Häi otti i nosti tyttären. Siit mendih linnah, ga ei vie kohti Ivan Sar’owvičal, a dätti toizeh tilah, sanow:
– Kuni minä en tulle ottamah, ga lähte ni kunne älä.


Häi meni sinne soarin kodih, buite ku tyttären luo muinai. Meni sinne i lämmitytti kylyn. Siit otti kylyh lapsen i mučoin. Kylyh mennes lendäw d’owčendu arteli, i toine, i kolmas. Häi muwttaw hänen d’owčenekse i työndäw kolmandeh artelih. Siit menöw, tuow kylyh oman tyttären, pezöw i view lapsen kel kodih.

Eletäh-ollah. Soaril on paimoi. Kerran häi meni meččäh i istuihes kivel. Kaččow yläh – lendäw arteli d’owčendu, toine lendäw i kolmas arteli d’owčendu. Kolmandes artelis heittyi yksi d’owčen rinnal kivel, heitti höwhenet i muwtui mučoikse. Paimoil kyzelöw:
– Kuibo minun lapsi eläw?
Vot minuw nenga i nenga muwtti d’owččenekse Syväinteroin akku i työndi kolmandeh artelih lendelemäh. Viego lapsi minun itköw?

Paimoi sanow:
– Yöt i päivät itköw, ni mih ei soa azettoa.


Mučoi nevvow paimoil:
– Tuo, – sanow, – huomei lapsi täh sijah, minä tulen i annan hänel nännii.


– A kui minul ei anneta?

– Sinä kielasta, – sanow mučoi. – Sano, – sanow, – ku teile lapsi ei pyzy kois, ga andakkoa minul meččäh, minä kelloizii čilaitan, lehtyizii ramaitan, mowžet lapsi i pyzyw päivän.

Ildassah mučoi oli paimoilluo. Illal lendi parvi d’owčendu – ielleh mendih, toine lendi – ielleh mendih, kolmas ku lendi – mučoi höwhenet peäl i lendoh lähti. Tossupeän huondeksel paimoi sanow:
– Anduat lapsi minul meččäh, mowžet sie pyzyw.


– Midä, – sanotah, – kois ni kui emmo voi azettoa, a mečäs ni paiče.

Paimoi sanow:
– Andoat, minä kelloizii čilaitan, lehtyizii ramaitan, mowžet i pyzyw.


I hänelleh lapsi annetah. View lapsen sih samah kohtah. Parvi lendäw d’owčendu – ielleh mennäh, toine lendäw – ielleh mennäh, kolmandes heittyw yksi d’owčen, kivel höwhenet puistaldaw i muwttuw mučoikse. Paimoi andaw hänel lapsen. Emä lapsel nännii andaw, i mollei moatah päivy kai, d’owčenparvien tulendah sah. Illal lendäw d’owčendu parvi, toine, a kolmas ku lendäw – mučoi höwhenet peäl čökkeäw, sanow:
– Tuo lapsi tänne huomei, – i lähtöw lendoh.
– Ei ruveta andamah, – sanow, – kielasta, sano: "Kelloizii čilaitan, lehtyizii ramaitan, mowžet lapsi pyzyw".

Paimoi lapsen kodih view, i lapsi kogo yön, ei itke ni vowse. Tossupeän opät’ paimoi rubiew meččäh lähtemäh, toaste pakiččow lapsen. Hänelleh ei ruveta lastu andamah, häi sanow:
– Andoat ielleh, kelloizii čilaitan, lehtyizii ramaitan.


I hänel annettih. Paimoi ajaw lehmät endizeh kohtah i rubiew vuottamah. Opät’ lendäw parvi d’owčendu, ielleh menöw, lendäw toine – ielleh menöw, kolmandes parves heitäh yksi d’owčen kivel, höwhenet lykkeäw i – d’o on mučoi. Toizen päivän magoaw lapsi moamah nännis, dai mučoi magoaw. Illal opät’ parvi d’owčendu lendäw, ielleh menöw, toine lendäw – ielleh menöw, kolmas ku lendäw, ga mučoi čökkeäw höwhenet peäl. Muwtah d’owčenekse, sanow:
– Tuo i huomei lapsi, – i lähtöw lendoh.


Vei paimoi lapsen kodih, ga lapsi yön magai – ni eändy d’eävi ei. Kolmandennu peän ni kieltä ei ottamas. Paimoi ottaw lapsen i menöw meččäh. Ivan Sar’owvič menöw leskiakalluo i sanow:
– Vot mittuot on meile nygöi dielot. Enne lapsi yöt i päivät itki, a nygöi, ku rubei paimoi meččäh talumah, ga ni vovse ei itke.


– Ohoh, – sanow leskiakku, – tolku oli lapsel pyzyö, ku kaksi päiveä moamah nännii imi (leskiakku kai tiedäw). Nygöi, – sanow, – mene meččäh, paimoin dälles. Kunne paimoi azettuw, sih i sinä peitoiččti azetu. Siit lendäw parvi linduw, ielleh menöw, toine lendäw, ielleh menöw, kolmandes parves heitäh yksi d’owčen, höwhenet lykkeäw kivel, a iče muwttuw mučoikse. D’o kaksi päiveä imetti lastu, i tänäpäi rubiew imettämäh.

Kuni häi lapsen kel maguaw, sinä peitoči polta hänen höwhenet. Siit muččois muwttuw viiksinpuwkse, net pidäw polven vuoh katkata. Ku katkuat, siit muwttuw kirvezvarrekse, i se pidäw katkata. Dälgimäi muwttuw piiraivärttinäkse, i se pidäw katkata. Siit mučois roih kuolii. Sinä mene kallivon toakse, sie on kuoliedu i eläveä vetty. Iel kasta kuolieh vedeh, siit eläväh, äski roih mučoi.

Leskiakku nevvoi i Ivan Sar’owvič lähti. Meni paimoin dälles. Lendi d’owčendu parvi, toine lendi, a kolmandes heityi yksi d’owčen kivel, höwhenet lykkäi i otti lapsen yskäh. Siit andol lapsel nännin suwh i vieri muata. Ivan Sar’owvič meni peitoči i pani höwhenih tulen. Kui terväh höwhenet palettih, muga terväh viiksinpuwloikse mučoi muwtui. Häi pani polven vägeh i katkai net viiksenpuwt. Häi muwttih kirvezvarrekse. Häi otti i kirvezvarren katkai. Muwtui piiraivärttinäkse, i sen katkai.

Mučoi rodih kuolii. Häi tembai mučoin kallivon toakse i kastoi ezmäi kuolieh vedeh, siit kastoi eläväh – i rodih mučoi hengih. Hyö kodih lähtietäh, a lapsi paimoin kel endizelleh. Kodih viedyw Ivan Sar’owvič dättäw mučoin toizeh taloih, ei vie kodih, a iče menöw leskehakkah soviettua kyzymäh:
– Kuibo, – sanow, – nygöi endizen hävitän?


– Mene, – sanow, – lämmitä kyly, keitä kattil tervoa, toine voaroa i peäl oijenda kois kylyh sah ruskei vate. Hyö kattilah kirvotah i korvetah, a lastu älä anna kylyh.

Häi meni kodih i muga laitah. Käskieh heidy kylyh, ga häi lastu ei anna. Lähtiettih vatettu myö astumah, ga mučoi tahtoi vie vattien livata eäre, a maamah sanow:
– Olgah vai siit, astu ielleh, maamanhäi lunnastettu on, pädöw saarin poijan mučoinnu olla!


Astuttih, astuttih, ga yksi yhteh kattilah, toine toizeh, i sih heile loppu rodih. A Ivan Sar’owvič otti mučoin kodih, i vie nygöi nečis eletäh.

Два брата

Russian
Вот были когда-то два брата. Они поженились. Одному попалась жена православной веры, а другому попалась дочь бабы Сювяйнтери. Вот добро-хорошо, они жили вместе, и жены родили обе по дочке.

Девочки выросли уже большие (в сказка дети быстро растут). Дочь бабы Сювяйнтери ненавидит невестку. Мать, которая православной веры, говорит своей дочери:
– Теперь, – говорит, – меня превратят в овцу и отрежут мне голову, а ты, когда будут резать, попросись во двор, возьми носовой платок и возьми в него три капли крови.


Живут-поживают, и превращает [невестка] ее в овцу.
– Теперь, – говорит своему мужу, – овца не ест и не пьет. Иди, зарежь ее, не то подохнет.

Муж наточил нож и идет овцу резать.
– Дяденька, – говорят девушка, – возьми меня с собой, я посмотрю, как овцу будешь резать.

– Не возьму, зачем тебе туда идти.

– Возьми, дяденька! – просится.

Ну, дядя и взял. Когда пришли во двор и дядя начал овцу резать, девочка бросилась дяде на шею:
– Ой, дяденька, не режь эту овцу, я сама буду кормить и поить эту овцу!


Ну вот, добро-хорошо, дяде стало жалко девочку и не зарезал овцу. Пришли в избу, жена и говорит ему:
– Почему же не зарезал?


– Да девочка очень плакала, жалко мне стало ее.

На второй день утром опять пристает к мужу, говорит:
– Околеет овца, не ест и не пьет ничего.


Идет муж овцу резать, а девочка опять и просится:
– Возьми, дяденька, меня!


– Ну зачем ты туда пойдешь? – говорит дядя.

Девочка просилась, просилась, и дядя взял. Так же, как вчера, девочка дяде на шею бросается, плачет:
– Не режь, дяденька, эту овцу, я сама буду кормить и поить!


Девочка плакала, плакала, и дядя не зарезал [овцу]. Пришли в избу, опять жена его ругает, говорит:
– Уже второе утро ходите вдвоем, не можете овцу зарезать – пускай подохнет!


Что ж, ругала так ругала. Этот день прошел. На третий день утром говорит мужу:
– Если и сегодня не зарежешь овцу, то я тебе самому голову отрежу, – так раскричалась на мужа.


На третье утро идет дядя резать овцу, а девочка опять просится:
– Уже ходили вдвоем два утра, – говорит дочь бабы Сювяйнтери.


Девочка все-таки идет следом за дядей во двор, не плачет больше и не умоляет – знает, что больше ничего не поможет, коли грозилась дяде самому голову отрезать. Мужик овцу зарезал, девочка подсунула туда платок и достала несколько капель крови.

Живут-поживают, девочку ту [тетя] все заставляет пасти коров, а свою дочь жалеет.

Устроили у царя бал, Иван Царевич хочет жениться. Баба Сювяйнтери отправляется туда на бал с дочерью, а ее [племянницу] посылает пасти. Ну вот, добро-хорошо, она перед уходом разломала печь и перемешала три сорта зерна [и приказала], чтобы к приходу печь была исправлена, зерна перебраны и коровы вечером пригнаны домой. Девочка плачет, плачет: "Ну, как же я все это сделаю"? Капли крови заговорили:
– О чем, моя доченька, плачешь?


Она ответила:
– Вот какие задания оставила, никак мне этого не сделать – оттого и плачу.


– Не плачь, – говорит, – а иди на широкое поле, на зеленый луг, принеси ветку, выросшую за одну ночь, ударь крест-накрест, скажи: "По слову матери-отца, чтобы печь была сложена и зерно перебрано"!

Она так и делает: идет и приносит ветку, выросшую за одну ночь, ударяет крест-накрест:
– По слову отца-матери, чтобы зерно было перебрано и печь сложена!


Вот добро-хорошо, у нее так отрадно стало на душе:
– Теперь надо пойти к коровам, – говорит девушка сама с собой.


Капли крови говорят ей:
– Не ходи никуда, к коровам пойдешь вечером, никуда коровы не уйдут, вечером пригонишь.
Иди, – говорят, – на широкое поле, на зеленый луг, возьми веточку, выросшую за две ночи, ударь крест-накрест, скажи: "По слову отца-матери – пусть будет у меня здесь конь и одежда". Потом оденься и иди на бал к царю.

Она так и делает. Идет на широкое поле, на зеленый луг, берет веточку, выросшую за две ночи, ударяет крест-накрест, говорит:
– По слову отца-матери – пусть будет у меня здесь конь и одежда!


Появился конь, под кожаным седлом, и появилась одежда. Оделась и стала такая красивая девушка, что даже сказать нельзя. Вскочила на коня и примчалась к царскому дворцу. Коня привязала к воротам, сама зашла в избу. Пришла в избу, раз – ступила на порог, второй [раз] – на стол [так], и села за стол на верхнем конце. На нее все смотрят, удивляются, а царев сын думает: "Кто эта такая красивая девушка? Надо бы мне с ней поговорить".

А ее тетя сидит там за столом с дочерью. Она выбрала большую и твердую кость и как бросит в них, так у тетиной дочери глаз выпал. Угощение подходит к концу, она выскакивает из-за стола, раз ступает на стол, второй – на порог и уходит. Царев сын хотел поймать ее, но никак не смог. Она приехала на широкое поле, на зеленый луг – и дальше за коровами, и с коровами домой.

После бала Иван Царевич пошел к старой вдове и говорит ей, что приезжала на бал такая-то девушка, но он не мог ее поймать. Вдова говорит ему:
– Надо второй раз бал устроить.


Девушка вечером пригоняет коров домой, а баба Сювяйнтери с дочерью приходят домой, еле ковыляют. Пришли в избу, девушка и спрашивает:
– Почему же, тетенька, сестрица еле пришла?


– Хох, кто двигается, с тем случается, а кто на печи лежит, с тем ничего не бывает.

– Что же случилось? – спрашивает девушка.

– Случилось – с царевым сыном прыгали, упали, и глаз выпал.

Эти сутки прошли. У царя устраивают второй бал и опять зовут на бал. Баба Сювяйнтери снова печь разломала, трех сортов зерно перемешала:
– Зерно чтобы было перебрано, печь сложена и коровы чтобы были вечером дома!


Они уходят, а девочка давай плакать, давай плакать: "Ну, как же я все это сделаю"? Добро-хорошо, опять из кармана [где был платок с каплями крови] заговорило:
– О чем, моя доченька, плачешь?


– О том плачу, что дала такое задание, – ну, как же я это сделаю?

– Не плачь, моя доченька, а иди на широкое поле, на зеленый луг, возьми веточку, выросшую за три ночи, приди, ударь крест- накрест и скажи: "По слову отца-матери, чтобы печь была сложена и зерно перебрано"!

Она так и делает. Идет, берет веточку, возвращается домой и ударяет [крест-накрест]:
– По слову отца-матери, чтобы печь была сложена и зерно перебрано!


Все так и стало. Снова она радуется, думает: "Надо теперь пойти к коровам". Опять капли крови в платке говорят:
– Не надо идти к коровам, иди на широкое поле, на зеленый луг, отрежь веточку, выросшую за четыре ночи, ударь крест-накрест, скажи: "По слову отца-матери, пусть будет здесь конь и одежда для меня"!


Она пошла на широкое поле, на зеленый луг и так и сделала. Появился тут конь и одежда. Она оделась, на коня вскочила и прискакала к цареву дворцу. Коня привязала к воротам, сама – в избу. Приходит в избу – раз ступает ногой на порог, второй – на средину стола и села на верхний конец в переднем углу. Едят, пьют. Заметила она бабу Сювяйнтери с дочерью в углу у двери, взяла и опять бросила кость. Кость угодила по руке, и рука сломалась. Когда угощение кончилось, она раньше других выскочила из-за стола, раз ступила на стол, второй – на порог, вышла во двор, вскочила на коня и ускакала.

Пытался Иван Царевич догнать, но не мог. Она приехала на широкое поле, коня отпустила, одежду сняла, надела на себя свою одежду, коров погнала домой.

Иван Царевич опять пошел к старой вдове, говорит:
– Вот есть такая-то и такая-то девушка, но никак не могу поймать.
Дай мне теперь совет, как ее поймать.

Вдова дает ему совет:
– Теперь, – говорит, – устрой еще третий раз бал, и, пока народ еще за столом, ты засмоли порог, дверную ручку и притолоку.


На третий день опять устраивает бал и собирает туда народ. Баба Сювяйнтери опять ломает печь, перемешивает зерно трех сортов и велит ей все это сделать. Она опять плачет, плачет. Опять капли крови спрашивают:
– О чем, моя доченька, плачешь?


– О том плачу, что дала мне такое задание – ну, как же мне все это сделать?

– Не плачь, моя дочь, а принеси с широкого поля, с зеленого луга веточку, выросшую за пять ночей, ударь крест-накрест и скажи: "По слову отца-матери, чтобы печь была сложена и зерно перебрано".

Ну вот, добро-хорошо, она опять идет на широкое поле, на зеленый луг, отрезает веточку, выросшую за пять ночей, возвращается домой, ударяет крест-накрест, говорит:
– По слову отца-матери, чтобы печь была сложена и зерно перебрано!


Все получилось хорошо. Она обрадованная подошла к окну и говорит про себя: "Теперь надо пойти к коровам".

Капли крови опять ей говорят:
– Не ходи к коровам, коровы никуда не уйдут, а иди к царю на бал.
Иди на широкое поле, на зеленый луг, возьми веточку, выросшую за шесть ночей, ударь крест-накрест, скажи: "По слову отца-матери, пусть будет здесь конь лучше прежнего и одежда лучше прежней"!

Она пришла на широкое поле, на зеленый луг, отрезала веточку, выросшую за шесть ночей, ударила крест-накрест и говорит:
– По слову отца-матери, пусть будет здесь конь и одежда лучше прежней!


Подошел к ней конь под седлом, на седле подушечка, и одежда появилась лучше прежней. Она оделась, села на коня и прискакала к цареву дворцу. К столбу у ворот привязала коня, сама пошла в избу. Пришла, раз ступила на порог, второй – на середину стола и села за стол в переднем углу. Народ смотрит на нее н диву дается – такая красивая девушка. Во время угощения она заметила бабу Сювяйнтери с дочерью, схватила большую кость, бросила в них. Кость угодила дочери Сювяйнтери в ногу – и нога сломалась.

А Иван Царевич тем временем засмолил дверную ручку, порог и притолоку. Вот добро-хорошо, выскочила девушка раньше других людей, ступила ногой на порог – тут башмачок пристал, взялась рукой за ручку двери – тут перчатка осталась, к притолоке чепчик пристал, а сама на коня – и скакать!

Прискакала в широкое поле, на зеленый луг, коня и одежду тут оставила, коров взяла, погнала домой. Пришла домой и села у окошка, смотрит – идет баба Сювяйнтери с дочерью, еле плетутся. Пришли в избу, она и спрашивает:
– Почему, тетенька, сестра так плохо идет?


– Кто двигается, с тем случается, – отвечает баба Сювяйнтери, – а кто на печи лежит, с тем ничего не бывает. С царевым сыном прыгали – нога сломалась.

Добро-хорошо, у царя опять бал устраивают.
– Кому этот башмак будет по ноге, перчатка по руке, чепчик по голове – та будет моей женой. [Царев сын говорит].

Узнала про это баба Сювяйнтери и стала у дочери строгать голову, ногу и руку, чтобы эти вещи пришлись впору. Пошла баба Сювяйнтери туда на бал с дочерью. Примеряли тот башмак, перчатку и чепчик, но никому не годятся, а дочери бабы Сювяйнтери все пришлось впору, и ее Иван Царевич должен был взять в жены.

Жили-были, поехал как-то Иван Царевич с женой на лодке кататься. А там на мысу девушка та пасла коров. Она заметила и поет:
– Обтесанную ногу везет, обструганный палец на лодке катает, дубинную голову ведет!


Иван Царевич говорит:
– Надо сходить туда, что она там такое поет.


А жена не отпускает, говорит:
– Пастухи там коров зазывают, время коротают.


Гребут дальше. А пастушка та бежит кругом по берегу залива на другой мыс и, как только они подъехали, опять поет:
– Обтесанную ногу везет, обструганный палец на лодке катает, дубинную голову ведет!


Опять Иван Царевич пошел бы туда, но жена не отпускает, говорит:
– Что пастухов слушать – они коров зазывают, время коротают.


И едут дальше. Теперь девушка перебегает на третий мыс. Только они подъезжают, девушка и поет:
– Царев сын обтесанную ногу везет, обструганный палец на лодке катает, дубинную голову ведет!


Иван Царевич слышит песню и говорит:
– Теперь хоть пусти, хоть нет, а я на берег схожу.


Жена как ни уговаривала, все равно пошел. Вышел на берег, спрашивает:
– Почему ты так поешь?


– А пою, – говорит девушка, – не зря ведь пою, попробуй-ка у жены башмак с ноги снять.

Схватил Иван Царевич у жены башмак с ноги – а башмак полон крови. Девушка говорит:
– Смой кровь с башмака и померяй на мою ногу.


Иван Царевич вымыл башмак, надел на ногу девушке – как будто отсюда и снят, как раз. Сдернул перчатку с руки, надел на руку девушке – как раз, и чепчик как раз. Иван Царевич и думает: "Эту девушку мне надо было в жены взять"! Потом велел девушке угнать коров домой и вернуться обратно на то же место. Девушка коров угнала и вернулась. Иван Царевич взял да свою жену толкнул в воду и утопил, а ту девушку взял в жены.

Вот добро-хорошо, у бабы Сювяйнтери пастушка пропала, и она думает, что либо ее лешие взяли, либо утонула. Сперва она ходила часто к своей дочери, а потом (раз дочка в хорошее место попала) стала ходить реже, и вот уже давно там не была.

Жила-была у Ивана Царевича жена, уже ребенка родила. Пошла баба Сювяйнтери навещать, и случилось ей проходить мимо того места, где Иван Царевич ее дочь в воду бросил. Там вырос очень красивый цветок, что даже глаз отвести нельзя. "Пусть хоть внук поиграет", – думает она и хотела выдернуть цветок. Оттуда раздался голос:
– Не выдергивай, мать, выдернешь у меня пуп и сердце с корнями!

– Кто ты?
– Я твоя дочь, меня Иван Царевич бросил сюда в воду.

Она взяла и вытащила дочь. Потом пошли в город, но не прямо к Ивану Царевичу, а оставила [дочь] в другом месте, говорит:
– Пока я не приду за тобой, никуда не уходи.


Она пошла туда в дом царя, как будто к своей дочери, как и прежде. Пришла туда и велела натопить баню. Потом пошла в баню с царевой женой и ребенком. По пути в баню видят – летит стая лебедей, вторая и третья. Она [баба Сювяйнтери] обернула ее лебедушкой и отправила в третью стаю. Потом идет, приводит в баню свою дочь, моет и ведет ее с ребенком домой.

Живут-поживают. У царя есть пастух. Однажды он пошел в лес и сел на камень. Посмотрел наверх: летит стая лебедей, вторая летит и третья стая лебедей. Из третьей стаи одна лебедь опустилась и села рядом на камень, сняла перья и превратилась в женщину. У пастуха спрашивает:
– Как мой ребенок живет?
Вот меня так и так баба Сювяйнтери превратила в лебедь и отправила в третью стаю летать. Плачет ли еще мой ребенок?

Пастух говорит:
– Дни и ночи плачет, никак не могут успокоить.

Женщина дает совет пастуху:
– Принеси, – говорит, – завтра ребенка на это место, я приду и дам ему грудь.

– А если мне его не дадут?
– Ты правду не говори, – говорит женщина. – Скажи, что "коли у вас дома ребенок никак не успокоится, то дайте его мне в лес: я буду колокольчиками позвякивать, бубенчиками позванивать – может, ребенок будет спокоен этот день".

До самого вечера женщина была с пастухом. Вечером прилетела стая лебедей – дальше улетела, прилетела вторая стая – дальше улетела, третья как прилетела, женщина надела перья и улетела. На второй день утpoм пастух говорит:
– Дайте ребенка со мной в лес, может он там успокоится.

– Что, – говорят, – дома никак не можем успокоить, а в лесу и тем более.
Пастух говорит:
– Дайте, я буду колокольчиками позвякивать, бубенчиками позванивать – может, и успокоится.


И дали ребенка. Приносит ребенка на то же самое место. Летит стая лебедей – пролетает мимо, вторая летит – пролетает мимо, из третьей стаи одна лебедушка садится, оставляет перья на камне и превращается в женщину. Пастух дает ей ребенка. Мать дает ребенку грудь, и оба спят весь день, до возвращения лебединых стай. Вечером летит стая лебедей, вторая пролетает, а третья как прилетела, женщина перья на себя надела, говорит:
– Принеси ребенка завтра сюда, – и взлетела.
– Если не будут давать, – говорит, – ты скажи: "Я буду колокольчиками позвякивать, бубенчиками позванивать – может, ребенок успокоится".

Пастух приносит ребенка домой, и ребенок всю ночь не плачет вовсе. На второй день пастух опять начинает собираться в лес, снова просит дать ребенка. Не хотят отдать ребенка, пастух говорит:
– Дайте еще, я буду колокольчиками позвякивать, бубенчиками позванивать.


И дали ребенка. Пастух загоняет коров на прежнее место и начинает ждать. Опять прилетает стая лебедей – улетает дальше, прилетает вторая – улетает дальше, из третьей стаи одна лебедушка садится на камень, снимает перья – и вот уже она женщина. Второй день ребенок спит у материнской груди, и женщина тоже спит. Вечером опять стая лебедей летит – мимо пролетает, вторая летит – мимо пролетает, а когда третья прилетает, женщина надевает на себя перья, превращается в лебедушку, говорит:
– Принеси и завтра ребенка, – улетает.


Уносит пастух ребенка домой, а ребенок проспал ночь – даже голоса не подал. На третий день с охотой отдают ребенка. Пастух берет его и идет в лес. Иван Царевич идет к старухе вдове и говорит:
– Вот какие у нас теперь дела: раньше ребенок дни и ночи плакал, а теперь, когда пастух стал его в лес брать, вовсе не плачет.


– Ох-ох, – говорит вдова, – как же ребенок не будет спокоен, когда он два дня материнскую грудь сосал (Вдова все знает). Теперь, – говорит, – иди в лес, вслед за пастухом. Где пастух остановится, там и ты спрячься. Потом прилетит стая лебедей – дальше улетит, другая прилетит – дальше улетит, а из третьей стаи одна лебедушка сядет, перья бросит на камень, а сама превратится в женщину. Она уже два дня кормила ребенка и сегодня будет кормить.

Пока она с ребенком спит, ты тайком сожги ее перья. Тогда твоя жена обернется мотовилом, его надо сломать о колено. Когда сломаешь, тут обернется она топорищем, и его надо сломать. Под конец обернется скалкой, и ее надо сломать. Потом твоя жена будет мертвая. Ты иди за скалу, там есть мертвая и живая вода. Сперва окуни ее в мертвую воду, потом в живую – только тогда у тебя будет жена.

Вдова дала совет, и Иван Царевич пошел. Шел вслед за пастухом. Пролетела стая лебедей, пролетела вторая, а из третьей одна лебедушка опустилась на камень, перья сняла и взяла ребенка на руки. Потом дала ребенку грудь и легла. Иван Царевич украдкой подошел и поджег перья. Как только перья сгорели, жена тут же обернулась мотовилом. Он о колено переломил это мотовило. Она обернулась топорищем. Он взял да сломал топорище. Обернулась скалкой – и ту сломал.

Жена стала мертвой. Он схватил ее, унес за скалу и сперва окунул в мертвую воду, потом окунул в живую, и жена ожила. Они уходят домой, а ребенок по-прежнему остается с пастухом. Когда пришли домой, Иван Царевич оставляет жену в другом доме, не ведет домой, а сам идет к старухе вдове за советом:
– Как теперь, – говорит, – от прежней избавлюсь?


– Иди, – говорит, – вели натопить баню, поставить котел с кипящей смолой, второй с варом, а сверху расстели от дома до бани красное сукно, а ребенка не давай в баню.

Он пошел домой, и так все и сделали. Велел им [бабе Сювяйнтери с дочерью] идти в баню, а ребенка не дал. Пошли они по сукну, жена хотела сукно откинуть, а мать ее говорит:
– Ничего, пускай, иди вперед, раз мать тебя выручила. Хорошо быть женой царева сына!


Шли, шли – и вот одна бухнулась в один котел, другая – в другой, и так пришел им конец. А Иван Царевич привел жену домой, и еще поныне живут они хорошо.