ВепКар :: Тексты

Тексты

Вернуться к списку | редактировать | удалить | Создать новый | Статистика | ? Помощь

On enne kupsu

On enne kupsu

карельский: людиковское наречие
Южнолюдиковский (святозерский)
On enne kupsu. Eläw kahtei akan kere. Häi lähtöw zagranicah peäliči meres tavarah. Hänel karabli tavaroin kere tartuw merele, kolmet sutkat seizow yhtes sijas. Häin sanow:
– Ken ku minun täs peästäs, andažin vai ku min ottaz eluo!


Kaččow, ajaw mustal vorončal hevol häneh päi, hevol tulisugahat suus lähtietäłı. Nu tuli, sanow:
– Midä, kupsu, sinule pidäw?


– Pidäw minule, – sanow, – abuo peästämäh, ken voiš minun täs peästeä, andažin minä hos midä.

– Ei minule eluo pie, a minule pidäw kois tiedämätöi.

Nu, hänen peästi. Uskaldi kois tiedämättömän. Häin ajoi kodih. Tulow mučoi vastah lapsen kere, brihaččuižen kere. Häin mučoile sanow:
– Kenen on lapsi?


Mučoi sanow:
– Lapsi on oma, minä däin sinus mahan kere, tiedänyh en.


Häin vastai:
– Minä lapsen menetiin.


Häin sanow:
– Kunna sinä menetiit?


– Menetiin – uskaldiin kois tiedämättömän karablin peäständäs, terväh tuldah ottamah.

Lähtöw lapsi školah huondeksel i sie pakiččiedu akkastu neärittäw, häi sanow:
– Älä neäritä minuw, terväh tullah ottamah, uekaldettu!


Tulow kodih itkun kere brihačču moamah luo i sanow:
– Mikse minuw vahnu akkaine sanow uskaldetukse i terväh tuldah ottamah?


Muamah sanow:
– Älä koske ni kedä, siit ei sinule ni midä sanota.


Hyö viertäh moata i ei sanota lapsele: "Sinä olet uskaldettu", pahakse mieldy. I tulow kolmepeähine zmija ottamah, i hänele sanotah:
– Ei ole varustettu, emmo voi andoa tänildu.


I tulow huomei illal opät’ kuuzipeähine zmija i myös hänele sanotah:
– Ei ole valmis, tule huomei ehtäl.


Heile žeäli on andua. Huomei ehtäl hänele valmistetah evähät, tulow yheksäpeähine zmija:
– D’ogo on valmỉs poigu?
Dostalin ehtän tulen ottamah!

– No valmis on kai, no jätä huondekseh i n’evvo dorogu, nostui työnämmö.

N’evvow dorogan:
– Menette riihen pihale, siit kujole, on kazvanutte kaksi pedäidy: čural dorogua yksi, toižel čural toine, i pedäiladvat vastai sivotut – sille dorogale työndägeä.


I työtäh händy, itkun kere provoditah. Häi lähtöw (evähät selläs ollah) sidä dorogoa myö. On kanduo dorogupielis i d’oga kandon peäs on ristikanzan peä. I tulow kodi, mökkine vastah. Häi sih zaidiw mökkižeh. I vahnu akkaine siel mökkižes ištuw.
– Voigo, t’owtoini, yödy moata?

– Magoa, magoa, Ivan-kupec, terväh tuvvah sinun peä kannon peäh!

Yön magoaw, huondeksel rubiew lähtemäh eäreh:
– Proščai, t’owta-rukku!


I t’owta andaw hänele:
– Na, Ivan-kupec, keräine, työnä keräine moah, agjas piätä, kunne keräine vieröw, sinne sinä astu.


Keräine vieri meren randah. I kaččow – d’owččenet, yheksä d’owčendu kezoidu kyl’bietäh, a yksi palaižen peräs yksin kyl’böw. Brihaine peittyw [Ivan-kupsa] i yheksännen d’owččenen sovat peittäw. I tullah d’owččenet mägeh i ruvetah sobii eččimäh, kaheksan sovat ollah, a yheksänden ei ole. Nu i sanow:
– Ivan-kupec, sinä peitit sovat, anna sovat, minä lienen sinule hyveä azumah!


Häi andaw sovat d’ouččenele, i häi sanow:
– Menemme yhteh ižändäh yökse, kunna minä menen – sinne i sinä tulet, myö lendämme merdä myö, a sinä tulet ymbäri.
I minä tulen sinuw peästämäh.

Mänöw brihaine sinne ižändäh:
– Tuliid, Ivan-kupec?

– Tuliin.
– No, tuliit, ga oddohni suutkat.

Andaw komnatan, häi mänöw oddohnimah sinne, i tulow se d’owčen hänellyö. Se muuttaheze neidižekse i hänen kere oddohnitah suutkat. I menöw ižändäh toššupäivän:
– Midä annat roaduo minule?


– Annan roaduo – tän’ yön sinule pidäw täh kohtah kask ajoa, se vierdeä, i sе kyndeä, kylveä, i nižu kazvattoa yöh, i d’auhuo, i nouzemale lämmy leiby paštoa. Jesli et voine, dai peä eäres!

Tuli iččeh komnattah, loadi itkun Ivan-kupec:
– Meijen moal, – sanow, – kolme vuottu roatah, äski leiby soaw pastoa, a täs nygöi minule peä on menny!


Tulow se d’owčen hänellyö:
– Midä itket, Ivan-kupec?


– Ka itken, minule on peä mennyh.

– Älä itke ni midä, minä peän peästän, viere moate.

No neidine kirgoaw:
– Sluugat vernoit, roadagoa täs miehes toači!


Ruvetah kaskie ajamah, i vierdämäh i kyndämäh, i kylvämäh, toine agju leikkuamah, i d’auhotah, i nižu pastettih, i kirrutah:
– Tule, ižändy Ivan-kupec, polučit leivän!


Hän meni i leivän otti, i vei sen yheksäpeähižele ižändäle, sen leivän.
– No moločču, Ivan-kupec, mene huogavu suutkat!

Suutkat häi huogavuw, d’owčen tulow hänellyö suutkikse i muutui tulduhuo neidižekse.

Sid hänele andaw zadanien, sille kohtale kirikkö hrustal’noi loadỉe yhteh yöh i sillan hrustal’noin poikki meres kävellä, solovei-linnut soittamah, paruli-linnut pajattamah. I häi, neidine, kirgoaw:
– Sluugat vernoit, miittuon kirikön käski, štobi̮ oliš parembi loaittu!


Kirraltih:
– Sildu, kirikkö on valmis, tule priimi, Ivan-kupec!


Hai meni, kučui ižändän:
– Läkkä priimit kirikön i sillan.


Häi priimii: "Molodec, Ivan-kupec"! Hälle andoi zadanien ombeluksetoi kengy ommelta. Nu häin sen zadanien vi̮ipolnii, häin sanow [ižändy]:
– Ras zadaniet vi̮ipolniit, minä annan yheksäs d’wččenes l’uboin mučoikse!


A neidỉne sanow:
– Häi työndäw ujelemah mereh, i kudai ujuw yksinäh i lekahuttaw siiven, sinä se ota mučoikse.


Panow neidižet yhteh širinkäh i briha käsköw sille neidiželle paikkaižen lekahuttoa käjes, i sen neidižen ottaw briha.

– Voinnet, – sanow, – kolmanden kieran ottoa sen ili kudain tahto, sе i sinun mučoi.

Työndäw pertile keäbräižekse lendelemäh. Neidine sanow:
– Kudai sielikandele lendänöw, sinä sе tabua.


Hänele toižet lennetäh furaškale da rožile, häi niid ei tabua. Hǎi tabai sen sielikandel olijan. Sanow:
– Nygöi, Ivan-kupec, olet nainuh!


Heidy tošpäivän työtäh kylyh, i häi ei d’aksanuheze, sylgi kylyh lattiel’e i sanoi:
– Sylgi, pagiže, midä kyzytänneh, sinä vastua, – iče pajettih eärei.


Työndäi ižändy sluugat:
– Mengeä käwgeä, jogo tullah eäreh.


Sylgi vastai:
– Tulemmo!

– Mengeä kaččogoa, lujal on pajettu!

Mendih sluugat kaččomah, ga heidy kylys ei ole.
– Mengeä ajagoa dälles!

Mendih dälgeh ajamah, ga ukon muutti häkikse, iče rubei paimoikse. Kyzytäh:
– Etgo nähny täs matkuojoa?


– Kolmekymmen vuottu paimendan, ni kedä en näje.
Hyö tuldih eäreh.

– Mengeä, – sanow, – järilleh, tuogoa heidy eäreh.

Kuulow – tullah ottamah. Ukon muutti časownakse, iče časownah storožakse.
– Etgo nähny täs proidijoa? – kyzytäh.

– Jo kodvan täs storožoičen, ni kedä en näje.

Hyö lähtiettih eäres. Tulow iče ižändy eččimäh. Kuullah ižändy tulow. Ukon muutti järvekse, iče meni järveh joršikee. Tuli ižändy, kieras arbai: "Täs oletto, jorši da järvi"! Järveh meni hawgikse ižändy, sanow:
– Jorši, kiänä peä – syön!


Jorši vastai:
– Syö jorši hännäs, peäs päi on äijy syöjoä!


Jorši eäres hyppäi järves päi i järven kuivai, i hawgi jäi kuivale. Meni Ivan-kupca kodih, i mučoi jäi lesk’akkaižeh i sanow:
– Toatto-moamo tervehtä, a sizard älä!


Sizär sanow:
– Velli, minuw ed omakse ottanuh, et minuw tervehtänny!


Hänele rodih žeäli, i sizaren tervehti – i kai unohti, eigo muista mucčoid eigo kedä. I naittamah händy ruvettih, i mučoi lesk’akkaižes pastoi leivän i työndi lesk’akkaižen, sanow:
– Vie suuri leiby svuad’bah käden iškule.


I leivän akkaine vei, leiby halgeni, i lähtiettih stolale soloveilinnut soittamah, a parulilinnut pajattamah. Hänen elaigu sanottih, kui putešestvuičči, i sen svuad’ban häi hyl’gäi. I meni, endižen mučoin lesk’akkaižes toi, i nygöi vie eletäh. I minä pohjattomal r’umkal viinua join!

[Чудесное бегство]

русский
Был когда-то купец. Живут вдвоем с женой. Он отправляется за границу за товаром, через море. У него корабль с товаром пристает на море, трое суток стоит на одном месте. Он говорит:
– Если бы кто-нибудь меня сейчас выручил, то я дал бы добра, сколько бы тот ни попросил!


Смотрит – едет кто-то на черном вороном коне, у коня языки пламени изо рта выходят. Ну, подъехал, говорит:
– Что, купец, тебе надо?


– Нужна мне, – говорит, – помощь, кто бы мне помог отсюда освободиться, я бы дал все, что хочешь.

– Мне добра не надо, а мне надо то, чего дома на знаешь.

Обещал то, чего дома не знал. Тот его освободил. Купец приехал домой. Жена выходит навстречу с ребенком, с мальчиком. Он у жены спрашивает:
– Чей это ребенок?


Жена говорит:
– Ребенок наш, я после тебя осталась с животом, сама не знала.


Он ответил:
– Я ребенка погубил.


Она говорит:
– Как ты погубил?


– Погубил: обещал то, чего дома не знал, за то, чтобы корабль отпустили. Скоро за ним придут.

Идет ребенок утром в школу и дразнит старуху-нищенку, она говорит:
– Не дразни меня, скоро за тобой придут, обещанный!


Приходит мальчик к матери домой с плачем и говорит:
– Почему меня старушка назвала обещанным и почему за мной скоро придут?


Мать говорит:
– Не трогай никого, тогда тебе никто ничего не скажет.


Они ложатся спать и не говорят ребенку "ты обещанный", чтобы его не огорчать. И приходит трехголовый змей за ним, ему говорят [родители]:
– Не собрали еще его. Не можем сегодня вечером отдать.


На другой вечер приходит шестиголовый змей, и ему тоже говорят:
– Не собрали еще его, приходи завтра вечером.


Им жалко отдавать. На третий вечер приготовили для него подорожники, приходит девятиголовый змей:
– Уже собрали мальчика?
Последний раз пришел за ним!

– Все уже готово, но оставь его до утра и покажи дорогу – как проснется, мы его пошлем.

Показал дорогу:
– Придете к риге, там у дороги стоят две сосны, одна на одной стороне, другая на другой стороне дороги, а верхушки сосен завязаны вместе. По той дороге его отправьте.


Отправили его, провожают с плачем. Он пошел (подорожники у него за спиной) по той дороге. Возле дороги стоят пни, и на каждом пне человеческая голова. И встречается избушка. Он в ту избушку заходит. Старая старуха сидит там в избушке.
– Можно ли, тетенька, здесь переночевать?

– Можно, можно, Иван-купец, скоро и твоя голова будет на пне!

Ночь переспал, утром стал собираться дальше:
– Прощай, тетенька!


И тетя дает ему клубок:
– На, Иван-купец, клубочек, брось клубок на землю, держи за конец нитки – куда клубок покатится, туда и ты иди.


Клубок докатился до берега моря. И видит [Иван-купец] – девять лебедей купаются, а одна в стороне купается. Парень [Иван-купец] прячется и одежду у девятой лебедушки прячет. Выходят лебеди на берег и начинают одежду искать, восемь находят одежду, а одежды девятой нет. Ну и говорит она:
– Иван-купец, ты спрятал одежду – отдай одежду, я тебе добром отплачу!


Он отдает лебедушке одежду, и она говорит:
– Вместе придем к хозяину на ночь; куда я пойду, туда и ты придешь. Мы полетим через море, а ты придешь кругом.
Я буду тебя выручать.

Приходит парень туда, к хозяину:
– Пришел, Иван-купец?

– Пришел.
– Ну, коли пришел, так поотдохни сутки.

Дает ему комнату, он идет отдыхать. Туда и приходит к нему эта лебедушка. Она обернулась девушкой, и отдыхают они сутки, идет он на второй день к хозяину:
– Какую работу мне дашь?


– Вот какую работу дам: этой ночью тебе надо здесь подсеку рубить, сделать пожогу, потом вспахать, посеять и пшеницу вырастить за ночь, смолоть и к тому времени, как я встану, испечь хлеб. Если не сможешь, то голова с плеч!

Пришел Иван-купец в свою комнату и заплакал:
– В нашей стороне, – говорит, – три года работают, прежде чем хлеб испечь, пропадет теперь моя голова!


Приходит к нему та лебедушка:
– О чем плачешь, Иван-купец?


– Плачу о том, что голова моя пропала.

– Не плачь, я твою голову выручу, ложись спать.

Ну, девушка крикнула:
– Слуги верные, сделайте за этого человека все!


Стали деревья рубить и пожогу делать, и пахать и сеять, другие стали жать и молоть, и хлеб испекли, и кричат:
– Иди, хозяин Иван-купец, получай хлеб!


Он пошел, хлеб взял, и отнес девятиголовому хозяину этот хлеб.
– Hу, молодец, Иван-купец, иди отдыхай сутки!

Сутки он отдыхает, лебедушка приходит к нему на эти сутки и превращается в девушку.

Потом хозяин дает ему задание выстроить на том месте хрустальную церковь за одну ночь и хрустальный мост, чтобы ходить через море и чтобы соловьи заливались, птицы распевали. И девушка зовет:
– Слуги верные, чтобы была церковь получше той, какую велели выстроить!


Крикнули:
– Мост и церковь готовы, иди принимай, Иван-купец!


Он пошел и позвал хозяина:
– Пойдем, примешь церковь и мост.


Тот принял: "Молодец, Иван-купец!". Еще ему дал задание сшить сапоги без швов. Ну, он и это задание выполнил, тот говорит:
– Раз задание выполнил, то я тебе отдам любую из девяти лебедей в жены!


А девушка говорит:
– Он пошлет нас в море плавать; которая будет плавать в сторонке и махнет крылом – ту и возьми в жены.


Потом велел девушкам встать в ряд, а парень велел девушке платочком шевельнуть, парень ту девушку и выбрал.

– Если сможешь, – говорит [xoзяин], – третий раз выбрать, то она будет твоя жена.

Обернул их мухами по избе летать. Девушка говорит:
– Лови ту, которая в сторонке летает.


Другие садятся ему на лицо и на фуражку. Он их не ловит, а поймал ту, которая летала в сторонке. Говорит [хозяин]:
– Теперь, Иван-купец, ты женился!


На другой день их отправили в баню, а она, не раздевшись, плюнула на пол бани и сказала:
– Слюна, отвечай, если что спросят, – сами убежали.


Послал хозяин слуг:
– Сходите узнайте, скоро ли выйдут из бани.


Слюна ответила:
– Скоро!

– Сходите посмотрите, не убежали ли они!

Пошли слуги смотреть, а их и нет в бане.
– Идите за ними в погоню!

Пустились в погоню, а она мужа обернула быком, а сама стала пастухом. Спрашивают:
– Не видал здесь прохожих?


– Тридцать лет здесь пасу, никого не видал.
Те вернулись обратно.

– Идите, – говорит [хозяин], – снова, приведите их обратно.

Слышит [она] – опять гонятся. Мужа обернула часовней, сама стала сторожем.
– Не видал ли здесь прохожих? – спрашивают.

– Я уже давно здесь сторожу, но никого не видал.

Те вернулись обратно. Идет сам хозяин искать. Слышат – хозяин идет. [Она] мужа обернула озером, сама стала ершом в озере. Пришел хозяин, сразу догадался: "Тут, вы, озеро с ершом". Хозяин щукой нырнул в озеро, говорит:
– Ерш, повернись ко мне головой, я тебя съем!


Ерш ответил:
– Ешь ерша с хвоста, с головы-то каждый съест!


Ерш выскочил из озера и высушил его, а щука осталась на суше. Пошел Иван-купец домой, а жена осталась у старухи-вдовы и говорит:
– С отцом-матерью поздоровайся, а с сестрой не здоровайся.


Сестра говорит:
– Брат, ты меня не принял за свою, не поздоровался со мной!


Ему стало жаль сестры, поздоровался с сестрой и все забыл – не помнит ни жены, никого. И стали его женить, а жена у вдовы испекла хлеб и послала вдову, говорит:
– Отнеси большой хлеб на свадьбу на рукобитие.


Принесла старуха хлеб, хлеб раскололся надвое, и вылетели оттуда соловьи, вспорхнули птицы и запели – он вспомнил все, рассказал про свою жизнь и как он путешествовал. Свадьбу играть перестал, сходил к вдове за прежней женой, и поныне вместе еще живут. А я из рюмки без дна вино пил.